1. Giriş
Bireysel emeklilik sistemi ve şahıs
sigortaları için ödenen katkı payı ve primlerin gelir vergisi
matrahının hesaplanmasında indirimi ve bu indirime ilişkin
olarak katkı payı ve primlerin belgelendirilmesi konularında
Bakanlığımıza iletilmiş sorulara ilişkin açıklamalar bu Tebliğin
konusunu oluşturmaktadır.
2. İndirim Konusu Yapılacak Prim ve Katkı
Payı Ödemelerinin Belgelendirilmesi
Gelir Vergisi Kanununun 63 ve 89 uncu
maddelerinde yer alan hükümler uyarınca şahıs sigortaları ile
bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payı ve primlerin,
belirli şartlar çerçevesinde, gelir vergisi matrahının
tespitinde indirimi mümkün bulunmaktadır. İndirimin doğru bir
şekilde uygulanabilmesi için ödeme tutarı ile tarihinin
belgelendirilmesi gerekmektedir.
Prim ve katkı payı ödemeleri makbuz karşılığı
doğrudan sigorta veya bireysel emeklilik şirketine yapılabildiği
gibi, banka şubeleri, bankaların otomatik para çekme makineleri
(ATM), internet veya telefon bankacılığı, kredi kartları veya
posta çeki aracılığıyla da yapılabilmektedir.
Ödeme tutarı ve tarihinin; sigorta veya
bireysel emeklilik şirketlerince düzenlenen makbuzlarla ya da
ödeyenin adı ve soyadı, ödemenin ait olduğu dönem, ödenen prim
veya katkı payı tutarı, ödeme yapılan sigorta veya bireysel
emeklilik şirketinin ünvanı ve ödemenin türüne (Şahıs sigorta
primi veya bireysel emeklilik katkı payı) ilişkin bilgilerin yer
alması koşuluyla banka dekontları, otomatik para çekme makinası
makbuzları, kredi kartı ekstreleri ve posta çekleri ile tevsik
edilebilmesi mümkündür.
Ayrıca, sigorta poliçesi veya emeklilik
sözleşmesinin bir örneğinin (fotokopisinin) işverene verilmesi
halinde sigorta veya emeklilik şirketlerince faks veya e-posta
yoluyla katılımcılara gönderilen makbuz örnekleri ile internet
ortamında yapılan ödemelere ilişkin olarak bilgisayardan alınan
çıktılar esas alınarak da indirim uygulanabilecektir. Bu durumda
bir önceki paragrafta belirtilen belgelerden birinin ya da
yapılan ödemelerin tutarı, dönemi ve tarihini gösteren sigorta
veya emeklilik şirketlerince düzenlenmiş bir yazı veya
ekstrenin, indirimin uygulandığı ücretin ilgili olduğu yılı
izleyen yılın ikinci ayı sonuna kadar işverene iletilmesi
gerekmektedir. Herhangi bir sebeple işten ayrılma olması
durumunda söz konusu belgeler işten ayrılmadan önce işverene
iletilecektir. Ancak, işverence uygun görülmesi halinde, işten
ayrılma tarihinden itibaren bir ay içinde de iletilebilecektir.
Sigorta primi ve katkı payının sigorta veya
emeklilik şirketine hizmet erbabı tarafından doğrudan ödenmeyip,
işverenler aracılığıyla ödenmesi halinde (grup sigortası veya
grup bireysel emeklilik sözleşmesi ), sigorta poliçesi veya
bireysel emeklilik sözleşmesinin bir örneğinin işverende
bulunması ve bu poliçe veya sözleşmede sigorta priminin veya
bireysel emeklilik katkı paylarının ödeme dönemlerinin, ayrıca
bu dönemler için ödenecek prim ve katkı payı tutarlarının belli
edilmiş olması kaydıyla, hizmet erbabı için işveren tarafından
sigorta veya emeklilik şirketine ödenen ve/veya hizmet erbabının
ücretinden kesinti yapılmak suretiyle tahsil edilen sigorta
primi ve katkı payı, her bir kişi için ayrıca yukarıda
belirtilen belgeler aranmaksızın ücretin vergi matrahının
tayininde indirim olarak dikkate alınabilecektir.
3. Katkı Payı ve Primlerin İndirim Konusu
Yapılacağı Dönem
Katkı payı ve primlerin vergi matrahının
tespitinde indirim konusu yapılabilmesi için, gelirin elde
edildiği dönem ile ilişkili olması ve bu dönem sonuna kadar
ödenmiş olması gerekmektedir.
Gelir vergisi uygulamasında vergilendirme
dönemi takvim yılıdır. Bununla birlikte, tevkif yoluyla ödenen
vergilerde, istihkak sahipleri ayrıca yıllık beyanname vermeye
mecbur değillerse tevkifatın ilgili bulunduğu dönemler
vergilendirme dönemi sayılmakta ve kesilen vergiler gelir
vergisinin yerine geçmektedir. Buna göre, yıllık beyannamede
indirim konusu yapılacak prim veya katkı payının, beyannamenin
ilgili olduğu yıl ile ilişkili olması ve bu yılın sonuna kadar
ödenmesi, ücretlere ilişkin indirimde ise ücretin ilgili olduğu
ay ile ilişkili olması ve bu aylık dönemin sonuna kadar ödenmiş
olması gerekmektedir.
Ölüm, kaza gibi risklere karşı yaptırılan
şahıs sigortaları belirli bir dönemi kapsamakta ve bu dönem için
hesaplanan prim peşin olarak veya taksitler halinde
ödenebilmektedir. Birikimli sigortalar ve bireysel emeklilik
sisteminde ise prim veya katkı payları aylık, üç aylık, altı
aylık ve yıllık dönemler itibariyle belirlenebilmekte ve
ödenmektedir.
Aylık bazda yapılacak indirimde, primin peşin
ödenmesi veya taksit dönemlerinin bir aydan daha uzun
belirlenmesi halinde, prim tutarı ilgili olduğu aylar dikkate
alınarak (ödenmiş olması şartıyla) indirim konusu yapılacaktır.
Oransal sınırlar (ücretin %10’u veya %5’i gibi) çerçevesinde
kalsa dahi daha sonraki aylara ilişkin peşin olarak ödenen
tutarların ödendiği ayda indirim konusu yapılması mümkün
değildir.
Yıllık bazda yapılacak indirimde de sadece
gelirin ilgili olduğu yıla ilişkin prim tutarı indirim konusu
yapılacaktır. Örneğin 1 Temmuz 2005 tarihinden başlamak üzere
bir yıllık yapılan ve bedeli peşin olarak ödenen sağlık
sigortası priminin altı aylık kısmının 2005 yılına, diğer altı
aylık kısmının da 2006 yılına ilişkin beyannamede indirim konusu
yapılması gerekir.
Genel bütçeye dahil idare ve müesseseler
yaptıkları vergi tevkifatı için muhtasar beyanname
vermemektedir. Ücretlerini peşin alan ücretlilerin, aylık
dönemler itibariyle ödedikleri şahıs sigorta primleri ve
bireysel emeklilik katkı payları, prim ve katkı payı ödeme
belgesinin primin ve katkı payının ait olduğu ay içinde işverene
ibraz edilmesi koşuluyla oransal ve mutlak sınırlamalar
çerçevesinde izleyen aylara (bir sonraki aya) ait ücretlerin
vergi matrahının hesabında indirim olarak dikkate
alınabilecektir.
4. İlgili Olduğu Dönemde İndirilemeyen Prim
ve Katkı Paylarının Durumu
Zarar beyanı ya da oran ve tutar sınırlamaları
dolayısıyla yıllık beyannamede indirim konusu yapılamayan prim
veya katkı paylarının daha sonraki yıllarda indirim konusu
yapılması mümkün değildir.
Aynı şekilde ücretlilerin ödediği prim ve
katkı payının ilgili olduğu ayda indirilemeyen kısmı, izleyen
aylara ait ücretin matrahından indirilemeyecektir.
5. Belirlenmiş Sınırların Üzerinde Yapılan
Ödemeler
Bireysel emeklilik uygulamasında sözleşmede
aksine bir hüküm bulunmaması halinde, sözleşmede ilgili dönemde
ödenmesi öngörülenin üzerinde ödenen katkı payı, ödeme
tarihinden önceki son bir yıllık döneme ait ödenmemiş katkı
paylarına mahsup edilmekte veya ödeme tarihinden itibaren azami
bir yıllık dönemde ödenmesi gereken katkı payı olarak kabul
edilmektedir. Diğer hallerde, katkı payının üzerinde yapılan
ödemeler ilgili ödeme tarihindeki katkı payı olarak kabul
edilmektedir.
Sözleşmede dönem için belirlenen katkı payının
üzerinde ödeme yapılması ve bu ödemenin ileriki dönemler için
ödenmesi gereken katkı payı olarak kabul edilmesi halinde,
ödenen katkı payı ilgili olduğu dönemde indirim konusu
yapılabilecektir. Sözleşmede o dönem için ödenmesi öngörülen
katkı payı tutarının üzerinde ödeme yapılması ve bu fazlanın
ödemenin yapıldığı döneme ilişkin katkı payı olarak kabul
edilmesi halinde, indirim hakkı sadece o dönemle ilgili olarak
kullanılabilecek olup oran ve tutar yönünden sınırlamalar
nedeniyle indirilemeyen kısım, daha sonraki dönemlerde
indirilemeyecektir.
6. Geçmiş Dönemlere Yönelik Yapılan
(Gecikmiş) Ödemelerin Durumu
Gelir Vergisi Kanununun 63 ve 89 uncu
maddelerinde yapılmış olan düzenlemelere göre, ödenmemiş prim
veya katkı payları, sigorta poliçesi veya emeklilik sözleşmesi
bulunsa dahi indirim konusu yapılamamaktadır. Geçmiş dönemlere
ilişkin olarak yapılan prim ve katkı payı ödemelerinin düzeltme
yoluyla ödemenin ilgili olduğu dönemin matrahının tespitinde
indirim konusu yapılması da mümkün değildir. Ancak ödemenin
geçmiş dönem, cari dönem veya izleyen dönemleri de içeren bir
ödeme olması halinde, geçmiş döneme ilişkin prim ve katkı payı
tutarı da ödemenin ilgili olduğu kalan aylarda indirim konusu
yapılabilecektir.
Örnek :
1.200,00 YTL aylık ücret geliri elde eden bir
hizmet erbabı 01/01/2006 tarihi itibariyle kendisine ait hayat
sigortası sözleşmesi yapmış olup, ilgili sigorta şirketine
Ocak–Haziran 2006 aylarına ait (6 aylık) toplam 300,00 YTL
sigorta primini 12/02/2006 tarihinde defaten ödemiştir. Sözü
edilen ücretli sigorta primine ait makbuzu da 13/02/2006
tarihinde işverenine ibraz etmiştir.
Aylık dönemlerde ödenmesi gereken özel şahıs
sigorta priminin bir defada toplu olarak ödenmesi halinde,
ücretin vergi matrahının tayininde, primin bir aylık ücret
gelirinin (1.200,00 YTL) %5’i olan 60,00 YTL’ye kadar olan kısmı
indirim olarak dikkate alınabilecektir. Buna göre, altı aylık
toplu ödenen prim tutarı makbuzun ibraz edildiği ay dahil olmak
üzere, primin ait olduğu kalan ay sayısına bölünerek kalan her
bir aya isabet eden aylık tutar (300/5= 60,00 YTL) tespit
edilecektir. Bu tutar Şubat, Mart, Nisan, Mayıs ve Haziran
aylarının vergi matrahının tayininde indirim olarak dikkate
alınacak, prim ödeme belgesinin işverene ibraz edildiği aydan
önceki ay olan Ocak 2006 ayı için ise herhangi bir işlem
yapılmayacaktır.
7. Birden Fazla İşveren Olması Halinde
Yıllık Miktar Sınırının Uygulanması
Birden fazla işverenden ücret alınması
durumunda, yıllık asgari ücrete ilişkin miktar sınırlamasının
ücretli tarafından verilecek bilgiler çerçevesinde yürütülmesi
gerekir. Bu anlamda özellikle yıl içinde işe başlamalarda
ileride doğabilecek sorunları önlemek açısından ücretliden
sigorta primi ve katkı payı konusunda daha önce yapılan
uygulamalarla ilgili olarak yazılı bilgi alınması gerekir.
8. Birikimli Hayat Sigortalarından Bireysel
Emeklilik Sistemine Aktarım
4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve
Yatırım Sistemi Kanununun Geçici 1 inci maddesi kapsamında
mevcut birikimli hayat sigortalıların talep etmeleri ve
sigortalıların ilgili mevzuatta öngörülen şartları haiz olmaları
halinde, birikimlerini tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte
bireysel emeklilik sistemine aktarabileceklerdir.
Böyle bir aktarımın gerçekleştirilmesi
halinde, sigorta poliçesi 07/10/2001 tarihinden önce düzenlenmiş
olsa da aktarım işleminden sonra yapılacak her türlü katkı payı
ödemelerinin yeni sistem çerçevesinde vergi matrahının
tespitinde indirim konusu yapılması mümkündür.
Tebliğ olunur.
