Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi
Usul Kanununun(1)
175 ve Mükerrer 257 nci
maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak yayımlanan 1
sıra numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile bu Tebliğ
ekinde yer alan Muhasebe Usul ve Esasları, 01.01.1994 tarihinden
itibaren zorunlu olarak uygulanmak üzere, 26.12.1992 tarihli ve
21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
girmiştir.
Vergi Usul Kanununda değişiklik
yapan 5024 sayılı Kanunun(2)
amacı; mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılması ve
böylece vergileme üzerindeki enflasyondan kaynaklanan
olumsuzlukların giderilmesidir. Enflasyon düzeltme işlemi ile ilgili
olarak 5024 sayılı Kanun ikili bir yaklaşım getirmiş ve süreklilik
arz eden ve düzeltme işlemine ilişkin ana esasların belirlendiği
hükümler Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde;
31/12/2003 tarihli mali tabloların düzeltme işlemine ilişkin
hükümler ise geçici 25 inci maddesinde yer almaktadır. Geçici 25
inci maddenin uygulanmasına ilişkin olarak 328 sıra numaralı Vergi
Usul Kanunu Genel Tebliği(3)
yayımlanmıştır.
5024 sayılı Kanunla yapılan bu
değişikliklere paralel olarak tekdüzen hesap planında aşağıdaki
düzenlemelerin yapılması gerekli görülmüştür.
A- VERGİ USUL KANUNUNUN
MÜKERRER 298 İNCİ MADDESİ İLE SÜREKLİLİK ARZ EDEN DÜZELTME İŞLEMİNE
İLİŞKİN MUHASEBE HESAPLARI:
1-
“ 17- YILLARA YAYGIN
İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ” hesap grubunda “178- YILLARA YAYGIN
İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
178- YILLARA YAYGIN İNŞAAT
ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap, “697- Yıllara Yaygın
İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borç kalanının aktarılarak
proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
“697- Yıllara Yaygın İnşaat
Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borç kalanı dönem sonlarında söz
konusu hesabın alacağına karşılık bu hesabın borcuna alınarak geçici
kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o
projeye ilişkin tutar bu hesaptan “658- Enflasyon Düzeltmesi
Zararları” hesabına aktarılır.
2- “ 35- YILLARA YAYGIN İNŞAAT
VE ONARIM HAKEDİŞLERİ” hesap grubunda “358- YILLARA YAYGIN İNŞAAT
ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
358-YILLARA YAYGIN İNŞAAT
ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap, “697- Yıllara Yaygın
İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanının aktarılarak
proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
“697- Yıllara Yaygın İnşaat
Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanı dönem sonlarında söz
konusu hesabın borcuna karşılık bu hesabın alacağına alınarak geçici
kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o
projeye ilişkin tutar bu hesaptan “648- Enflasyon Düzeltmesi
Karları” hesabına aktarılır.
3- “50-ÖDENMİŞ SERMAYE” hesap
grubunda enflasyon düzeltmesinin yarattığı farkları izlemek üzere
“502- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMLU FARKLARI” hesabı ile “503- SERMAYE
DÜZELTMESİ OLUMSUZ FARKLARI (-)” hesabı açılmıştır.
502- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMLU
FARKLARI
Bu hesap ödenmiş sermaye
tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumlu farkların
izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
Ödenmiş sermaye tutarının
enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucunda ödenmiş sermaye
tutarında meydana gelen artışlar bu hesabın alacağına, “698-
Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borcuna kaydedilir. İzleyen dönemde
enflasyon oranının düşmesi sonucu taşıma işleminden ortaya çıkan
azalışlar bu hesabın borcuna “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın
alacağına kaydedilir.
Bu farkların sermayeye eklenmesi
durumunda “500- Sermaye Hesabı” nın alacağına karşılık bu hesap
borçlandırılır.
503- SERMAYE DÜZELTMESİ
OLUMSUZ FARKLARI (-)
Bu hesap ödenmiş sermaye
tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz farkların
izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
Ödenmiş sermaye tutarının ilk kez
enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucu ödenmiş sermaye
tutarında azalış meydana gelmesi durumunda bu hesabın borcuna, “698-
Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacağına kaydedilir. İzleyen
dönemlerde düzeltme sonucunda ortaya çıkan olumlu farklar önce bu
hesaptaki tutardan mahsup edilir, varsa kalanı “502- Sermaye
Düzeltmesi Olumlu Farklar” hesabına alacak yazılır.
4- “ 64- DİĞER FAALİYETLERDEN
OLAĞAN GELİR VE KARLAR” hesap grubunda “648- ENFLASYON DÜZELTMESİ
KARLARI” hesabı açılmıştır.
648- ENFLASYON DÜZELTMESİ
KARLARI
Bu hesap mali tabloların
enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumlu farkların “698-
Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde “358-
Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak
izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
“698- Enflasyon Düzeltme
Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde “358-
Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” bu hesaba
aktarılan tutarlar söz konusu hesapların borcuna karşılık bu hesaba
alacak yazılır.
5- “ 65- DİĞER FAALİYETLERDEN
OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)” hesap grubunda “658- ENFLASYON
DÜZELTMESİ ZARARLARI (-)” hesabı açılmıştır.
658- ENFLASYON DÜZELTMESİ
ZARARLARI (-)
Bu hesap mali tabloların
enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumsuz farkların “698-
Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde “178-
Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak
izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
“698- Enflasyon Düzeltme
Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde “178-
Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” bu hesaba
aktarılan tutarlar söz konusu hesapların alacağına karşılık bu
hesaba borç yazılır.
6- “69-DÖNEM NET KARI VE
ZARARI” hesap grubunda “697- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON
DÜZELTME HESABI” ile “698- ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
697- YILLARA YAYGIN İNŞAAT
ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap yıllara yaygın inşaat ve
onarım işlerine ait maliyet ve hakedişlere ilişkin enflasyon
düzeltmeleri sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
Yıllara yaygın inşaat ve onarım
işlerine ait maliyetlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu
oluşan artışlar 17 nci gruptaki ilgili defter-i kebir hesaplarının
(bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için
açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesabın alacağına
kaydedilir.
Hakedişlere ilişkin düzeltmeler
sonucu oluşan artışlar da 35 inci gruptaki ilgili defter-i kebir
hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı
farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesabın
borcuna kaydedilir.
Bu hesap alacak ve borç kalanı
vermesi durumuna göre “178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme
Hesabı” veya “358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı”
na devredilerek kapatılır.
İnşaat ve onarım işlerinde birden
fazla proje olması durumunda bu hesapta her bir proje için bir tali
hesap açılarak farklar projeler itibariyle izlenir.
698- ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap parasal olmayan
kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
Parasal olmayan bilanço
kalemlerinin düzeltilmesi sonucu oluşan farklar, ilgili varlık ve
kaynaklara ilişkin defter-i kebir hesaplarına (bu hesaplarda
enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali
hesaplara) karşılık bu hesaba kaydedilir. Parasal olmayan varlık
kalemlerinin enflasyona göre düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan
artışlar bu hesabın alacağına, parasal olmayan kaynak kalemlerindeki
artışlar ise borcuna yazılır.
Bu hesap, alacak ve borç kalanı
vermesi durumuna göre, “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” veya
“658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına devredilerek
kapatılır.
Bilanço kalemleri yanında gelir
tablosunu da düzelten işletmeler parasal olmayan varlık ve
kaynakların düzeltme farklarına ilave olarak gelir tablosu
kalemlerinin düzeltilmesinden ortaya çıkan farkları da bu hesaba
kaydederler. Gelir hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan
farklar ilgili gelir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon
düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların)
alacağına karşılık bu hesaba borç yazılır. Gider hesaplarının
düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar da ilgili gider hesaplarının
(bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için
açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır.
Hesabın alacak kalanı “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” hesabına,
borç kalanı ise “658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına
devredilerek kapatılır.
B-
VERGİ USUL KANUNUNUN
GEÇİCİ 25 İNCİ MADDESİ KAPSAMINDA DÜZELTME İŞLEMİNE İLİŞKİN MUHASEBE
HESAPLARI:
5024 sayılı Kanunun 5 inci
maddesi ile Vergi Usul Kanununa eklenen geçici 25 inci madde ve bu
maddeye ilişkin olarak yayımlanan 328 sıra numaralı Vergi Usul
Kanunu Genel Tebliğine göre 31/12/2003 tarihli bilançonun enflasyon
düzeltmesinde, parasal olmayan kalemlerin düzeltilmesinden ortaya
çıkan düzeltme farkları ve sıfırlanması gereken özkaynak kalemleri
“698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” na aktarılır. “698- Enflasyon
Düzeltme Hesabı”nın kalanı gelir yada gider unsuru olarak dikkate
alınmayıp “570- Geçmiş Yıllar Karları” hesabına veya “580- Geçmiş
Yıllar Zararları” hesabına aktarılarak kapatılır.
“17- Yıllara Yaygın İnşaat ve
Onarım Maliyetleri” hesap grubundaki yıllara yaygın inşaat işlerine
ilişkin maliyetlerin ve “35- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım
Hakedişleri” hesap grubundaki hakediş bedellerinin düzeltmesinden
ortaya çıkan farklar, “697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme
Hesabında” izlenir. Bu hesap alacak ve borç kalanı vermesi durumuna
göre “178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” veya
“358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” na
devredilerek kapatılır.
Tebliğ olunur.
(1)
10/01/1961 tarih ve 10703
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(2)
30/12/2003 tarih ve 25332 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(3)
28/02/2004 tarih ve 25387 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
