|
Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme
Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında 3100
sayılı Kanuna(1)
göre akaryakıt pompaları ödeme kaydedici cihazlara bağlanan
istasyonlarda yapılan akaryakıt satışlarında düzenlenecek ödeme
kaydedici cihaz fişleri ve bu fişlerin faturaya dönüştürülmesi
ile ilgili işlemler bu Tebliğin konusunu oluşturmaktadır. Bu
Tebliğdeki “akaryakıt” tabiri “LPG” yi de kapsamaktadır.
1- Akaryakıt Pompalarına Bağlı Ödeme
Kaydedici Cihazlar Kullanılarak Verilen Fişlerin Fatura Yerine
Geçen Belge Olarak Kabul Edilmesi
Bilindiği üzere, 3100 sayılı Kanunla ilgili olarak yayımlanan 58
Seri No.lu Genel Tebliğin(2)
1/d bölümünde, mükelleflerin ticari, zirai ve mesleki
faaliyetleriyle ilgili olarak satın aldıkları akaryakıt bedeli
karşılığında düzenlenecek ödeme kaydedici cihaz fişlerinin gider
belgesi olarak kabul edilmesinin, 213 sayılı Vergi Usul
Kanununun(3)
Mükerrer 257 nci maddesi ile Bakanlığımıza tanınan yetkiye
dayanılarak uygun görüldüğü açıklanmıştı.
Ancak, akaryakıt pompalarının ödeme kaydedici cihazlara
bağlanması ile ilgili uygulamanın başlamasıyla birlikte
Bakanlığımıza intikal eden olaylardan, pompalara bağlı ödeme
kaydedici cihazlar kullanılmak suretiyle yapılan akaryakıt
satışlarında ödeme kaydedici cihazlardan otomatik olarak çıkan
fişlerin gider belgesi olarak kullanılmasında tereddüte
düşüldüğü, söz konusu fişler alınmakla beraber satış tutarının
fatura düzenleme haddini (2006 yılı için 520,00.-YTL) aşmamasına
rağmen araç sahip veya sürücülerinin ödeme kaydedici cihaz fişi
yerine fatura verilmesinde ısrar ettikleri, bu durumun istasyon
işletmelerinde mükerrer belge düzenlenmesi nedeniyle muhasebe
kayıtlarının yapılmasında ve iptal edilen belgelerin
istendiğinde ibraz edilmek üzere muhafazasında ilave iş yükü
getirdiği ve zaman kaybına neden olduğu anlaşılmıştır.
Bu hususlar dikkate alınarak, uygulama birliğini sağlamak
amacıyla aşağıdaki açıklamaların yapılmasına gerek duyulmuştur.
Vergi Usul Kanununun Mükerrer 257 nci maddesinin 1 numaralı
bendinde; “Mükellef ve meslek grupları itibariyle muhasebe usul
ve esaslarını tespit etmeye, bu Kanuna göre tutulmakta olan
defter ve belgeler ile bunlara ilaveten tutulmasını veya
düzenlenmesini uygun gördüğü defter ve belgelerin mahiyet, şekil
ve ihtiva etmesi zorunlu bilgileri belirlemeye, bunlarda
değişiklik yapmaya; ...”, 3 numaralı bendinde ise “Tutulması ve
düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film,
mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması
veya bu kayıt ortamlarında saklanması hususunda izin vermeye
veya zorunluluk getirmeye, ...” Maliye Bakanlığının yetkili
olduğu hükümleri bulunmaktadır.
Anılan hükümlerle Bakanlığımıza tanınan yetkiye dayanılarak,
akaryakıt pompalarının bağlı olduğu ödeme kaydedici cihazlar
kullanılmak suretiyle otomatik olarak düzenlenen fişlerin,
fatura düzenleme tutarının (2006 yılı için 520,00 YTL)
altında veya üstünde olsa dahi
“fatura
yerine geçen belge”
olarak kabul edilmesi ve bu şekilde belgelenen satışlar
dolayısıyla nihai tüketiciler veya vergi mükelleflerince yapılan
fatura düzenleme taleplerinin dikkate alınmaması uygun
görülmüştür.
Buna göre, nihai tüketicilerin tüketim amacıyla, mükellef
olanların ise ticari, zirai ve mesleki faaliyetleriyle ilgili
olarak satın aldıkları akaryakıt karşılığında düzenlenecek
(üzerinde “TAŞIT VEYA MÜŞTERİ TANIMA SİSTEMİ FATURAYA
DÖNÜŞTÜRÜLECEK” ibaresi bulunanlar hariç) söz konusu ödeme
kaydedici cihaz fişleri, üzerinde yazılı tutar ne olursa olsun
fatura yerine geçen belge olarak kabul edilecek, ayrıca faturaya
dönüştürülmesi istenmeyecek ve yapılan incelemeler ve kontroller
sırasında bu fişleri gider belgesi olarak kullananlardan fatura
ibrazı talep edilmeyecektir.
2- Taşıt veya Müşteri Tanıma Sistemleri
Kullanılarak veya Özel Anlaşmalara Dayanılarak Yapılan Akaryakıt
Satışlarında Belge Düzeni
Akaryakıt istasyon işletmeleri veya dağıtım şirketleri, bazı
kamu kurumları veya özel firmalara, işleriyle ilgili taşıtları
için taşıt tanıma, müşteri tanıma vb. sistemleri veya özel
olarak geliştirilen kartları kullanarak ya da özel anlaşmalara
dayanarak akaryakıt satabilmektedirler. Anılan işletmelerin
bahse konu satışlarını aşağıdaki açıklamalar çerçevesinde
belgelendirmeleri de mümkün bulunmaktadır.
Akaryakıt pompaları ödeme kaydedici cihazlara bağlanmış olan
istasyonlardan;
a) Taşıt tanıma, müşteri tanıma vb. sistemler kullanılarak (fiş
üzerinde “TAŞIT VEYA MÜŞTERİ TANIMA SİSTEMİ FATURAYA
DÖNÜŞTÜRÜLECEK” ibaresi bulunan),
b) Bazı kurumlar tarafından geliştirilen özel kartlar
kullanılarak (akıllı kart vb.),
c) Taşıt tanıma, müşteri tanıma vb. sistemler olmaksızın
müşteriler ile akaryakıt dağıtım şirketleri veya istasyon
işletmecileri arasında yapılan özel anlaşmalara dayanılarak,
gerçekleştirilen (ve pompalara bağlı ödeme kaydedici cihazlardan
otomatik olarak çıkan fişlerle belgelendirilen) ve
faturası mal teslimini müteakiben belirli
periyotlarla düzenlenen akaryakıt
satışlarına münhasır olmak üzere, bu satışlara ilişkin faturanın
(katma değer vergisi açısından vergilendirme dönemi aşılmamak
şartıyla) onbeş gün içinde dağıtım şirketleri ve/veya akaryakıt
istasyon işletmelerince Vergi Usul Kanununa göre toplu olarak
düzenlenmesi uygun bulunmuştur.
Bu şekilde akaryakıt satışı yapılan kişiler adına düzenlenecek
faturanın her iki nüshasının ekinde;
faturaya dönüştürülen fişlerin tarihi, numarası (“TAŞIT VEYA
MÜŞTERİ TANIMA SİSTEMİ FATURAYA DÖNÜŞTÜRÜLECEK” ibaresi olan
fişlerin faturaya dönüştürülmesinde, fişlerin tarih ve
numarasının belirtilmesine gerek yoktur), taşıtın plaka no.su,
akaryakıt cinsi, miktarı ve tutarı
liste halinde belirtilecektir.
Akaryakıt istasyonu işletmeleri veya dağıtım şirketleri bahse
konu listeleri, faturanın düzenlendiği tarih itibariyle
hazırlayacaklar ve kaşeleyip imzaladıktan sonra gerektiğinde
ibraz edilmek üzere ilgili faturayla birlikte muhafaza
edeceklerdir. İşletmeler, muhasebe kayıtlarında bu faturalarda
yazılı miktar ve tutarları esas alacaklardır.
Yukarıda belirtildiği şekilde faturası sonradan düzenlenen
(Taşıt tanıma, müşteri tanıma vb. sistemler kullanılmadan özel
anlaşmalara dayanılarak yapılan) akaryakıt satışlarına ait ödeme
kaydedici cihaz fişleri, akaryakıt istasyonu işletmelerince
üzerine “İPTAL” şerhi düşülerek iptal edilmek suretiyle adına
fatura düzenlenen kişi veya kuruluşlara verilecektir. Bahse konu
fişler, adına fatura düzenlenen kişi veya kuruluşlarca ilgili
faturaya eklenmek suretiyle saklanacaktır. Şu kadar ki dileyen
istasyon işletmeleri, akaryakıtın teslimi anında cihazdan çıkan
ödeme kaydedici cihaz fişlerinin asıllarını, adına fatura
düzenlenen kişi veya kuruluşlara, faturanın düzenlenmesi
aşamasında da verebilirler. Bu takdirde akaryakıt teslimi
yapılan araçta, istasyon sahibi ile müşteri arasında (faturası
sonradan düzenlenen akaryakıt satışına dair) yapılan anlaşma
metninin bir örneğinin bulunması şarttır. Ödeme kaydedici cihaz
fişlerinin üzerine veya arkasına, yapılacak ödemelere ilişkin
olarak akaryakıt istasyonu işletmelerince (veresiye, kredi vb.)
kaşe veya şerhlerin düşülmesi de mümkün bulunmaktadır.
Üzerinde “TAŞIT VEYA MÜŞTERİ TANIMA SİSTEMİ FATURAYA
DÖNÜŞTÜRÜLECEK” ibaresi olan fişlerin üzerine iptal şerhi
düşülmesine ve bunların, adına fatura düzenlenen kişi veya
kuruluşlarca ilgili faturaya eklenerek saklanmasına gerek
bulunmamaktadır.
Adına fatura düzenlenen kişi ve kuruluşların söz konusu
belgeleri gider belgesi olarak kullanabilmeleri için fatura
üzerindeki tutar ile ekindeki iptal edilmiş ödeme kaydedici
cihaz fişlerinin toplam tutarının birbirine eşit olması
gerekmektedir. Ödeme kaydedici cihaz fişlerinin toplam tutarının
faturada yazılı tutardan daha az olması halinde, adına fatura
düzenlenen kişi veya kuruluşlar muhasebe kayıtlarında fişlerin
toplam tutarını esas alacaklardır.
Akaryakıt istasyonlarından taşıt tanıma, müşteri tanıma vb.
sistemler kullanılarak veya özel anlaşmalar çerçevesinde
gerçekleştirilen, pompalara bağlı ödeme kaydedici cihazlardan
otomatik olarak çıkan fişlerle belgelendirilen ve faturaları mal
teslimini müteakiben belirli periyotlarla düzenlenen satışlarla
ilgili olarak sözleşme dolayısıyla tahsil edilmesi gereken
“fiyat farkı” ile satış bedeli üzerinden yapılacak “iskontolar”,
sözleşmenin tarih ve sayısı da belirtilmek suretiyle (iskonto,
akaryakıt zammı vb. ibarelerle) fatura üzerinde gösterilecektir.
Faturaya ekli ödeme kaydedici cihaz fişlerinin toplam tutarının
(bir kısım fişlerin muhafaza edilememesi nedeniyle) fiyat farkı
ve iskonto tutarlarının dahil edilmesinden önceki fatura
tutarından az olması durumunda,
müşterinin muhasebe kayıtlarında,
“mevcut ödeme kaydedici cihaz fişlerinin toplam tutarı/fiyat
farkı ve iskonto tutarları dahil edilmeden önceki fatura tutarı”
şeklinde bulunan oranın, fiyat farkı ve iskonto tutarları dahil
edildikten sonraki fatura tutarı ile çarpılması suretiyle
hesaplanan tutar dikkate alınacaktır.
3- Bedeli Peşin Ödenen Akaryakıt
Satışlarında Belge Düzeni
Bazı kamu kurumları ve firmalar taşıt tanıma, müşteri tanıma vb.
sistemler kullanılarak veya özel anlaşmaya dayanarak daha sonra
alacakları akaryakıtın bedelini peşin ödeyip faturasını
düzenletmek şeklinde de anlaşma yapabilmektedirler.
Bedeli peşin ödenip faturası düzenlenmiş bulunan satışlarla
ilgili olarak bilahare taşıtlara yapılacak akaryakıt
teslimlerinde, pompalara bağlı ödeme kaydedici cihazlardan
otomatik olarak çıkacak fişlerin daha önce düzenlenmiş bulunan
faturalarla ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Buna göre dağıtım
şirketleri ve/veya akaryakıt istasyon işletmelerinin bedelini
peşin tahsil ederek düzenlemiş oldukları faturalara eklenmek
üzere, her ayın sonu itibariyle o ay içerisinde yapılan
satışlara ilişkin olarak (Bu tebliğin (2) numaralı bölümünde
belirtildiği şekilde) iki örnek liste hazırlayacaklardır. Söz
konusu listeler işletmelerce, imzalanıp kaşelendikten sonra bir
örneği daha önce düzenlenmiş bulunan faturanın işletmede kalan
nüshasına eklenecek, diğer örneği de faturanın ilk nüshasına
eklenmek üzere alıcıya verilecektir. Akaryakıt teslimi sırasında
otomatik olarak çıkan fişler, bu tebliğin (2) numaralı bölümünde
belirtildiği şekilde akaryakıt istasyonu işletmelerince iptal
edilerek, adına fatura düzenlenen kişi veya kuruluşlarca
saklanacaktır.
Dağıtım şirketleri ve/veya akaryakıt istasyon işletmeleri ile
alıcılar arasındaki anlaşmanın, satılacak akaryakıtın miktarı
itibariyle yapıldığı hallerde, önceden düzenlenen faturada
yazılı tutar ile bu faturaya istinaden yapılan akaryakıt
teslimlerine ilişkin ödeme kaydedici cihaz fişlerinde yazılı
tutarların toplamı arasında (akaryakıtın teslim edildiği
tarihlerdeki birim fiyatının farklı olması dolayısıyla)
farklılık olması durumunda, muhasebe kayıtlarında fatura
üzerinde yazılı tutar esas alınacaktır.
4- Tankerlerden Yapılan Akaryakıt
Satışları
İstasyon dışında müşterinin istediği mahalde teslim edilmek
üzere tankerlerle taşınan veya taşıttırılan akaryakıt
satışlarında aşağıda belirtildiği şekilde işlem yapılacaktır.
a) Pompadan akaryakıt alınabilmesi için taşıtın plaka
numarasının veya alıcıya ilişkin bilgilerin ödeme kaydedici
cihaza girilmesi zorunlu olduğundan, tankere dolum yapılırken
satış yapılacak müşterilere ait plaka no (plakası yoksa
“PLAKASIZ” ifadesi yazılacaktır) ve ad-soyad/unvan (unvan
bilgilerinin kısaltılarak yazılması mümkündür) bilgileri
girilecek ve satılan akaryakıtın cins miktar ve tutarlarını
gösterecek şekilde her bir müşteri için ayrı ayrı ödeme
kaydedici cihaz fişi düzenlenecektir.
b) Ödeme kaydedici cihaz fişlerinde görülen müşterilerin her
biri için Vergi Usul Kanununa göre sevk irsaliyesi düzenlenecek
ve araçta bir örneği bulundurulacaktır.
c) Düzenlenen ödeme kaydedici cihaz fişleri akaryakıtın teslimi
anında müşteriye verilecektir.
d) Müşterinin ödeme kaydedici cihaz fişinde gösterilen miktardan
daha az akaryakıt alması halinde alınmayan akaryakıtın karşılığı
olarak;
- Müşterinin gelir, kurumlar veya katma değer vergisinden dolayı
mükellefiyetinin bulunması halinde, müşteri tarafından akaryakıt
istasyonu işletmecisi adına iade amacıyla fatura (serbest meslek
erbabı ise serbest meslek makbuzu),
- Müşterinin, gelir, kurumlar veya katma değer vergisinden
dolayı mükellefiyetinin bulunmaması halinde ise akaryakıt
istasyonu işletmecisi tarafından Vergi Usul Kanununun 234 üncü
maddesinde belirlenen asgari bilgileri ve müşterinin imzasını
içerecek şekilde gider pusulası (gelir vergisi tevkifatı
yapılmaksızın),
düzenlenecektir.
Bu şekilde düzenlenen fatura, serbest meslek makbuzu veya gider
pusulalarının üzerinde, ilgili ödeme kaydedici cihaz fişinin
tarih ve numarası ile iade edilen akaryakıta ilişkin katma değer
vergisi (satış bedelinden ayrı olarak) gösterilecektir.
e) Müşteriler tarafından alınmayan ve yukarıda belirtildiği
şekilde belgelenen akaryakıt, başkaca bir işleme gerek
kalmaksızın akaryakıt istasyonundaki tanka boşaltılacaktır.
5- Test ve Sevk Amaçlı Alımlar
Akaryakıt istasyonlarındaki pompalardan, taşıtlara yapılan
satışların dışında test ve sevk amaçlı akaryakıt alımları da
olabilmektedir. Pompalardan test amaçlı bir alım olduğu takdirde
fişin plaka bilgisi bölümüne “TEST” ibaresi girilerek akaryakıt
alımı gerçekleştirilecek ve testin tamamlanmasını müteakip
alınan akaryakıt tanka boşaltılacaktır.
Aynı mükellefin diğer istasyonları veya depolarına sevk edilmek
üzere pompalardan bir alım yapıldığı takdirde fişin plaka
bilgisi bölümüne “SEVK” ibaresi ile birlikte taşımanın
yapılacağı aracın plaka numarası ve taşınacak yerin adı
girilecektir. Pompalardan gerçekleştirilecek sevk amaçlı
alımlar, yalnızca birden fazla istasyona veya depoya sahip
akaryakıt istasyonu işletmecilerinin bu depo veya istasyonları
arasında gerçekleştirecekleri sevkiyatlara yönelik olarak
yapılabilecek, bunun dışında pompalardan sevk amaçlı herhangi
bir çıkış yapılamayacaktır. Sevk yapılacak yer için ayrıca Vergi
Usul Kanununa göre sevk irsaliyesi düzenlenecektir.
6- Yanlış Plaka Numarası Girilmesi
Ödeme kaydedici cihazların hafıza ünitelerinin silinemez ve
değiştirilemez özellikte olması sebebiyle pompalara bağlı ödeme
kaydedici cihazlar kullanılmak suretiyle düzenlenen fişler
üzerinde yer alan yanlış plaka bilgilerinin cihaz üzerinden
düzeltilmesi mümkün bulunmamaktadır.
Bu nedenle yanlış plaka bilgisi ihtiva eden ödeme kaydedici
cihaz fişlerinin düzeltilmesi için, hatalı fiş iptal edilerek
bunun yerine Vergi Usul Kanununa göre fatura düzenlenmesi
gerekmektedir. Düzenlenecek faturanın üzerinde iptal edilen
ödeme kaydedici cihaz fişinin tarih ve numarası da yer
alacaktır. Hatalı fiş, istenildiğinde ibraz edilmek üzere
akaryakıt istasyonu işletmecisi tarafından faturanın ikinci
nüshasına eklenmek suretiyle saklanacak, söz konusu hatalı
işlemlerin sık olması veya tereddüt uyandırması halinde ilgili
mükellef hesapları incelemeye alınacaktır. Şu kadar ki bahse
konu düzeltme taleplerinin Vergi Usul Kanununun 219 uncu
maddesinde hükme bağlanan kayıt nizamına ilişkin süreler
içerisinde yapılması ve bu süreler içinde yapılmayan düzeltme
taleplerinin dikkate alınmaması gerekmektedir.
Yanlış plaka numarası ihtiva eden ödeme kaydedici cihaz fişi
düzenlediği ve bunları yukarıda belirtildiği şekilde
düzeltmediği tespit edilen mükelleflere her bir tespit için ayrı
ayrı olmak ve mükellef grupları dikkate alınmak suretiyle Vergi
Usul Kanununun 352/II-7 maddesine göre ikinci derece usulsüzlük
cezası kesilecektir.
7- Ödeme Kaydedici Cihazlardan “X” ,
“Z” ve “Mali Hafıza” Raporlarının Alınması
Ödeme Kaydedici cihazlardan teknik ve fonksiyonel özelliklerinin
gereği olarak “X”, “Z” ve “Mali Hafıza” raporlarının alınması
mümkün bulunmaktadır. Bu raporlardan “X” raporunda gün içi, “Z”
raporunda gün sonu, “Mali Hafıza” raporunda ise geçmiş günlere
dair (günlük, aylık, yıllık veya belirli tarih aralıkları
itibariyle) bilgiler yer almaktadır.
Akaryakıt pompalarına bağlı ödeme kaydedici cihazlardan alınacak
raporlar hakkında aşağıdaki açıklamaların yapılması uygun
görülmüştür.
- “Z” raporları günlük kapanış raporu olup günlük hafızayı
sıfırlamakta ve toplam bilgileri mali hafızaya atmaktadır. Her
“Z” raporu mali hafızada yer işgal ettiğinden günde birkaç defa
“Z” raporu alınması, mali hafızaların normalden çok önce dolması
sonucunu doğurmakta ve işletmelere ilave bir maliyet
getirmektedir.
Bu nedenle “Z” raporlarının, günde bir defa (çalışma saati sonu
itibariyle) ve gece saat 24:00’e kadar alınması esas olmakla
birlikte, bu raporların devamlı çalışan akaryakıt istasyonu
işletmelerince tutarlılık ilkeleri çerçevesinde saat 24:00’den
sonra (sabah saat 09:00’u geçirmemek şartıyla) alınması da
mümkün bulunmaktadır. Bu şekilde saat 24:00 den sonra alınan “Z”
raporlarında yer alan hasılat, bir önceki günün hasılatı olarak
kayıtlara alınacaktır.
- Pompacıların vardiya değişimi, işletme içi kontroller veya
benzeri sebeplerle gün içinde herhangi bir saatte rapor alınması
gereken durumlarda “X” raporu alınacaktır. Bu raporlar bilgi
amaçlı olup mali hafızada yer işgal etmediğinden gün içinde
birden fazla alınmasında bir sakınca bulunmamaktadır. Ancak
vardiya değişiminin ertesi güne taşması halinde arada “Z” raporu
alınması gerekeceğinden ilki gün sonunda “Z” raporu alınmadan
hemen önce ikincisi vardiya değişimi anında olmak üzere iki adet
“X” raporu alınması gerekmektedir.
- Denetim amaçlı olarak geçmişe dair bilgi istenmesi halinde ise
mali hafıza raporu alınacaktır.
Söz konusu raporların nasıl alınacağı cihazla birlikte
işletmelere teslim edilen ödeme kaydedici cihaz kullanma
kılavuzlarında yer almaktadır.
Tebliğ olunur.
1) 15 Aralık 1984 tarih ve 18606 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır.
2) 30 Kasım 2003 tarih ve 25302 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır.
3) 10 Ocak 1961 tarih ve 10703 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır.
|
