FİNANSAL ARAÇLAR: AÇIKLAMALARA İLİŞKİN TÜRKİYE FİNANSAL RAPORLAMA STANDARDI (TFRS 7) HAKKINDA TEBLİĞ SIRA NO: 42

Amaç

MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı; "TFRS 7 Finansal Araçlar: Açıklamalar" (TFRS 7) Standardının yürürlüğe konulmasıdır.

(2) Adı geçen Türkiye Finansal Raporlama Standardı bu Tebliğin 1 no’lu ekinde yer almıştır.

Kapsam

MADDE 2 – (1) Bu Tebliğin kapsamı TFRS 7 Standardının Ek/1’de yer alan metninde belirlenmiştir.

Hukuki dayanak

MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ, 28/7/1981 tarih ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek-1 inci maddesi ile 24/2/2004 tarihli ve 2004/6924 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun Çalışmalarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (b) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde geçen;

(a) TMSK ve Kurul: Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunu,

(b) TMS: Türkiye Muhasebe Standartlarını,

ifade eder.

Yürürlük ve uygulamaya ilişkin hükümler

MADDE 5 – (1) Bu Tebliğin 1 no’lu ekinde yer alan TFRS 7 Standardı 1/1/2007 tarihinden sonra başlayan hesap dönemlerinde uygulanmak üzere yürürlüğe girer. TFRS 7 Standardının uygulanmasıyla "TMS 30 Bankalar ve Benzeri Finansal Kuruluşların Finansal Tablolarında Yapılacak Açıklamalar" Standardı yürürlükten kalkar. İsteyen işletmeler bu hükümler çerçevesinde TFRS 7’yi 31/12/2006 tarihli finansal tablolarında uygulayabilirler.

(2) TFRS 7 Standardını, 31/12/2006 tarihli finansal tablolarında uygulamayan işletmeler 31/12/2006 tarihli finansal tablolarında;

(a) "TMS 32 Finansal Araçlar: Sunum" Türkiye Muhasebe Standardını, bu Tebliğin 2 no’lu ekinde yer alan şekliyle,

(b) "TMS 39 Finansal Araçlar: Muhasebeleştirme ve Ölçme" Türkiye Muhasebe Standardının 1, 9, 45, 48 ve UR 29 no’lu maddelerini bu Tebliğin 3 no’lu ekinde yer alan şekliyle,

uygularlar.

Yürütme

MADDE 6 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu yürütür.

EK 1 Türkiye Finansal Raporlama Standardı

(TFRS 7)

Finansal Araçlar: Açıklamalar

Amaç

1. Bu TFRS’nin amacı, finansal tablo kullanıcılarının aşağıdaki hususları değerlendirebilmeleri için gerekli olan bilgilerin işletme finansal tablolarında kamuoyuna açıklanmasını sağlamaktır:

(a) Finansal araçların işletmenin finansal durumu ve performansı açısından önemi; ve

(b) İşletmenin dönem içerisinde ve raporlama tarihinde finansal araçlar nedeniyle maruz kaldığı risklerin niteliği ve düzeyi ile işletmenin sözü edilen riskleri yönetme şekli.

2. Bu TFRS’de yer alan ilkeler, "TMS 32 Finansal Araçlar: Sunum" ve "TMS 39 Finansal Araçlar: Muhasebeleştirme ve Ölçme" Standartlarında yer alan finansal varlık ve borçların muhasebeleştirilmesi, ölçülmesi ve sunumuna ilişkin ilkeleri tamamlar.

Kapsam

3. Bu Standart, tüm işletmeler tarafından aşağıda sayılan istisnalar haricinde tüm finansal araçlara uygulanır:

(a) "TMS 27 Konsolide ve Bireysel Finansal Tablolar", "TMS 28 İştiraklerdeki Yatırımlar" ve "TMS 31 İş Ortaklıklarındaki Paylar" Standartları kapsamında muhasebeleştirilen bağlı ortaklık, iştirak ve iş ortaklıklarındaki paylar. Diğer taraftan, bazı durumlarda, TMS 27, TMS 28 ve TMS 31 Standartları bağlı ortaklık, iştirak ve iş ortaklıklarındaki payların TMS 39’a göre muhasebeleştirilmesine izin vermektedir. Bu hallerde, işletme, bu Standartta yer alanlara ek olarak, TMS 27, TMS 28 veya TMS 31’de yer alan kamuoyuna açıklama hükümlerini de uygulamak durumundadır. Bu Standart, ilgili türev ürün TMS 32’de yer alan özkaynağa dayalı finansal araç tanımına girmediği sürece, bağlı ortaklıklardaki, iştiraklerdeki ve iş ortaklıklarındaki paylarla ilişkilendirilmiş her türlü türev ürüne de uygulanır.

(b) "TMS 19 Çalışanlara Sağlanan Faydalar" Standardının uygulandığı emeklilik fayda planları kapsamındaki işveren hak ve yükümlülükleri.

(c) İşletme birleşmelerindeki koşullu ödemeler için yapılan sözleşmeler (bakınız: "TFRS 3 İşletme Birleşmeleri" Standardı). Söz konusu istisna sadece edinen açısından uygulanır.

(d "TFRS 4 Sigorta Sözleşmeleri" Standardında tanımlanan sigorta sözleşmeleri. Ancak, TMS 39 Standardının sigorta sözleşmelerinde saklı türev ürünlerin ayrı ayrı muhasebeleştirilmesini gerektirdiği durumlarda, anılan türev ürünler için bu Standart uygulanır. Diğer yandan, ihraççının, finansal teminat sözleşmelerine ilişkin muhasebeleştirme ve ölçme işlemlerinde TMS 39’u uygulamakta olması durumunda da bu Standart uygulanır. İhraççının, anılan sözleşmelere ilişkin muhasebeleştirme ve ölçme işlemlerinde TFRS 4’ün 4(d) Paragrafı uyarınca TFRS 4’ü uygulamayı seçmesi durumunda ise TFRS 4 uygulanır.

(e) TMS 39’un 5-7 nci Paragrafları kapsamındaki sözleşmeler hariç olmak üzere, "TFRS 2 Hisse Bazlı Ödemeler" Standardı uygulanan hisse bazlı ödeme işlemleri kapsamındaki finansal araçlar, sözleşmeler ve yükümlülükler.

4. Bu TFRS, muhasebeleştirilmiş ve muhasebeleştirilmemiş finansal araçlar için uygulanır. Muhasebeleştirilmiş finansal araçlar, TMS 39 kapsamındaki finansal varlık ve finansal borçları içerir. Muhasebeleştirilmemiş finansal araçlar ise, TMS 39’un kapsamı dışında olmalarına rağmen bu TFRS kapsamında olan bazı finansal araçları içerir (bazı kredi taahhütleri gibi).

5. Bu TFRS, finansal olmayan bir kalemin alımı veya satımına ilişkin olarak düzenlenen TMS 39 kapsamındaki sözleşmelere (bakınız: TMS 39 Paragraf 5 – 7) uygulanır.

Finansal araç sınıfları ve açıklanacak bilgilerin düzeyi

6. Bu TFRS’nin finansal araç sınıfları itibariyle kamuoyuna açıklama yapılmasını gerektirdiği durumlarda, işletme, açıklanan bilginin niteliğine uygun bir şekilde ve finansal araçların özelliklerini de dikkate almak suretiyle finansal araçları sınıflara ayırır. İşletme, bilançoda sunulan kalemlerle gerekli mutabakatın yapılmasına yönelik yeterli düzeyde bilgi sunar.

Finansal araçların finansal durum ve performans açısından önemi

7. Finansal tablo kullanıcılarının işletmenin finansal durum ve performansı açısından finansal araçların önemini değerlendirmelerine imkan veren bilgiler kamuoyuna açıklanır.

Bilanço

Finansal varlık ve finansal borç sınıfları

8. TMS 39’da tanımlanan aşağıdaki sınıflardan her birine ilişkin defter değeri, bilanço veya dipnotlarda kamuoyuna açıklanır:

(a) Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlıklar; (i) ilk muhasebeleştirmede bu şekilde sınıflananlar ile (ii) TMS 39’a göre alım satım amaçlı elde tutulan olarak sınıflananlar ayrı ayrı gösterilmek suretiyle;

(b) Vadeye kadar elde tutulacak yatırımlar;

(d) Satılmaya hazır finansal varlıklar;

(e) Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal borçlar; (i) ilk muhasebeleştirmede bu şekilde sınıflananlar ile (ii) TMS 39’a göre alım satım amaçlı elde tutulan olarak sınıflananlar ayrı ayrı gösterilmek suretiyle; ve

(f) İtfa edilmiş maliyetinden ölçülen finansal borçlar.

Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlıklar ya da finansal borçlar

9. Bir kredi veya alacağın (veya kredi ya da alacak grubunu) gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan olarak sınıflanmış olması durumunda aşağıda belirtilen hususlara ilişkin olarak kamuoyuna açıklama yapılır:

(a) İlgili kredi veya alacağa (veya kredi ya da alacak grubuna) ilişkin raporlama tarihi itibariyle maruz kalınan azami kredi riski tutarı (bakınız: Paragraf 36 (a).

(b) Sözü edilen azami kredi riski tutarının herhangi bir kredi türevi veya benzeri bir araçla azaltılabilecek kısmı.

(c) Aşağıdaki şekillerden biriyle tespit edilen, ilgili kredi veya alacağın (veya kredi ya da alacak grubunun) gerçeğe uygun değerinde meydana gelen ve finansal varlığın kredi riskiyle ilişkilendirilebilen değişikliğin dönem içerisinde gerçekleşen tutarı ve birikmiş tutarı:

(i) Gerçeğe uygun değerde meydana gelen ve piyasa riskine yol açan piyasa koşullarındaki değişiklikler ile ilişkilendirilemeyen değişiklik tutarı olarak; veya

(ii) Bir varlığın gerçeğe uygun değerinde meydana gelen değişikliğin ilgili varlığın kredi riskindeki değişmelerden kaynaklanan kısmını daha doğru bir şekilde yansıttığı düşünülen alternatif bir yöntem aracılığıyla

Piyasa riskine yol açan piyasa koşullarındaki değişiklikler; gözlemlenen (gösterge) faiz oranı, mal fiyatı, döviz kuru veya fiyat ya da oran endeksindeki değişiklikleri içerir.

(d) İlgili herhangi bir kredi türevi veya benzeri bir aracın gerçeğe uygun değerinde dönem içerisinde meydana gelen değişim tutarı ile kredi veya alacağın sınıflandığı tarihten bu yana söz konusu türev ürün veya aracın gerçeğe uygun değerinde meydana gelen birikmiş değişim tutarı.

10. Bir finansal borcun, TMS 39’un 9 uncu Paragrafı uyarınca gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan olarak sınıflanmış olması durumunda aşağıda belirtilen hususlara ilişkin olarak kamuoyuna açıklama yapılır:

(a) Bir finansal borcun kredi riskindeki değişmelerden kaynaklanan gerçeğe uygun değer değişikliğinin aşağıda belirtilen iki yöntemden biri kullanılmak suretiyle tespit edilecek dönem içerisinde gerçekleşen tutarı ile birikmiş tutarı:

(i) Gerçeğe uygun değerde meydana gelen ve piyasa riskine yol açan piyasa koşullarındaki değişiklikler ile ilişkilendirilemeyen değişiklik tutarı olarak; veya

(ii) Bir borcun gerçeğe uygun değerinde meydana gelen değişikliğin ilgili borcun kredi riskindeki değişmelerden kaynaklanan kısmını daha doğru bir şekilde yansıttığı düşünülen alternatif bir yöntem aracılığıyla.

Piyasa riskine yol açan piyasa koşullarındaki değişiklikler; gösterge faiz oranı, diğer bir işletmenin finansal aracının fiyatı, mal fiyatı, döviz kuru veya fiyat ya da oran endeksindeki değişiklikleri içerir. Birim birleştirici özelliği bulunan sözleşmeler açısından, piyasa koşullarındaki değişiklikler, ilgili dahili veya harici yatırım fonunun performansındaki değişiklikleri içerir.

(b) Finansal borcun defter değeri ile işletmenin sözleşme hükümlerine göre vade tarihinde hak sahibine ödemek zorunda olduğu tutar arasındaki fark.

11. İşletme aşağıda belirtilen hususlara ilişkin olarak kamuoyuna açıklamada bulunur:

(a) Paragraf 9 (c) ve 10 (a)’da yer alan hükümlerin yerine getirilmesinde kullanılan yöntemler.

(b) İşletmenin, Paragraf 9 (c) ve 10 (a)’da yer alan hükümlerin yerine getirilmesi amacıyla yaptığı açıklamanın ilgili finansal varlık veya finansal borcun gerçeğe uygun değerinde meydana gelen ve anılan kalemlerin kredi riskindeki değişikliklerle ilişkilendirilebilen değişimi doğru olarak göstermediğine inanması durumunda, bu sonuca ulaşılmasındaki sebepler ve ilgili olduğu düşünülen etkenler.

Yeniden sınıflandırma

12. İşletmenin bir finansal varlığı:

(a) Gerçeğe uygun değer yerine maliyetinden veya itfa edilmiş maliyetinden; ya da

(b) Maliyeti veya itfa edilmiş maliyeti yerine gerçeğe uygun değerinden

ölçmek suretiyle yeniden sınıflandırması durumunda, ilgili sınıflara eklenmek ve çıkarılmak suretiyle her bir sınıf itibariyle yeniden sınıflanan tutar ve söz konusu yeniden sınıflandırmanın nedeni hakkında kamuoyuna açıklamada bulunulur (bakınız: TMS 39 Paragraf 51–54).

Bilanço dışı bırakma

13. İşletme, finansal varlıklarını, devredilen finansal varlıkların bir kısmı veya tamamının bilanço dışı bırakılma hükümlerini (bakınız: TMS 39 Paragraf 15-37) karşılamadığı bir biçimde devretmiş olabilir. İşletme, bu türden her bir finansal varlık sınıfı için aşağıdakiler hakkında kamuoyuna açıklamada bulunur:

(a) Varlıkların niteliği;

(b) Mülkiyetten kaynaklanan risk ve yararlardan işletmenin elinde bulundurmaya devam ettiği kısmın niteliği;

(c) İşletmenin anılan varlıkların tamamını finansal tablolarına yansıtmaya devam etmesi halinde, sözü edilen varlıkların ve bunlardan kaynaklanan borçların defter değeri; ve

(d) İşletmenin anılan varlıkları devam eden ilgisi oranında finansal tablolarına yansıtmaya devam etmesi halinde, başlangıçtaki varlıkların toplam defter değeri, finansal tablolara yansıtılmaya devam edilen varlıkların tutarı ve bunlardan kaynaklanan borçların defter değeri.

Teminat

14. İşletme aşağıda belirtilen hususlarda kamuoyuna açıklamada bulunur:

(a) TMS 39 Paragraf 37(a) uyarınca yeniden sınıflandırılmış bulunan tutarlar da dahil olmak üzere, işletmenin borçları veya koşullu borçları için teminat olarak verdiği finansal varlıkların defter değeri; ve

(b) Verilen teminata ilişkin kayıt/kural ve koşullar.

15. İşletme, elinde teminat bulundurması (finansal veya finansal olmayan) ve teminat sahibi temerrüde düşmeksizin anılan teminatı satma veya yeniden teminat/rehin olarak verme hakkına sahip olması durumunda, aşağıdakilere ilişkin kamuoyuna açıklamada bulunur:

(a) Sahip olunan teminatın gerçeğe uygun değeri;

(b) Satılan veya yeniden rehin verilen söz konusu teminatın gerçeğe uygun değeri ve işletmenin ilgili teminatı geri verme konusunda herhangi bir yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı; ve

Kredi zararlarına ilişkin karşılık hesabı

16. Finansal varlıkların kredi zararları neticesinde değer düşüklüğüne uğraması ve işletmenin ilgili varlığın defter değerini doğrudan düşürmek yerine oluşan değer düşüklüğünü ayrı bir hesaba kaydetmesi durumunda (bireysel değer düşüklüklerini kaydetmek için kullanılan bir karşılık hesabı veya varlıklarda topluca meydana gelen değer düşüklüğünü kaydetmekte kullanılan benzer bir hesap gibi), sözü edilen hesapta dönem içerisinde her bir finansal varlık sınıfına ilişkin olarak meydana gelen değişimlerin mutabakatı hakkında kamuoyuna açıklamada bulunulur.

Çoklu saklı türev ürün içeren bileşik finansal araçlar

17. İşletmenin, hem bir borç hem de bir özkaynak bileşeni içeren bir araç ihraç etmesi (bakınız: TMS 32 Paragraf 28) ve sözü edilen aracın, değerleri birbirine bağlı olan çoklu saklı türev ürünler içermesi durumunda (alım opsiyonlu dönüştürülebilir borçlanma aracı gibi), anılan özelliklerin varlığına ilişkin kamuoyuna açıklamada bulunulur.

Temerrüt ve ihlaller

18. İşletme, raporlama tarihi itibariyle finansal tablolarında yer almakta olan kredi borçları için aşağıdaki açıklamalarda bulunulur:

(a) Anapara, faiz ve borç itfa fonu (sinking fund) ödemelerinde dönem içerisinde meydana gelen temerrütlere ilişkin detaylı bilgiler veya sözü edilen borçların itfa koşulları;

(b) Raporlama tarihi itibariyle temerrüde düşülmüş bulunan kredi borçlarının defter değeri; ve

(c) Finansal tabloların yayınlanmak üzere onaylanmasından önce söz konusu temerrüdün giderilip giderilmediği veya anılan kredi borçlarına ilişkin şartların yeniden görüşülüp görüşülmediği.

19. Dönem içerisinde ilgili kredi anlaşmasının koşullarında 18 inci Paragrafta açıklananlar dışında bir ihlalin meydana gelmesi ve anılan ihlallerin borç verenin hızlandırılmış geri ödeme talep etmesine imkan vermesi durumunda (bu ihlaller giderilmediği veya ilgili kredi anlaşmasının koşulları yeniden görüşülmediği taktirde), işletme 18 inci Paragrafta açıklanması istenen bilgilerin aynıları hakkında kamuoyuna açıklamada bulunur.

Gelir tablosu ve özkaynak

Gelir, gider, kazanç ve kayıp kalemleri

20. İşletme aşağıda yer alan gelir, gider, kazanç ve kayıp kalemleri hakkında finansal tablolarında veya dipnotlarda kamuoyuna açıklamada bulunur:

(a) Aşağıdakilerden elde edilen net kazanç veya kayıplar:

(i) İlk muhasebeleştirme sırasında gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan olarak sınıflandırılmış finansal varlıklar veya finansal borçlar ile TMS 39 uyarınca alım satım amaçlı elde tutulan olarak sınıflandırılan finansal varlık veya finansal borçlar ayrı ayrı gösterilmek suretiyle, gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlık veya finansal borçlar;

(ii) Dönem içerisinde doğrudan özkaynaklarda muhasebeleştirilmiş kazanç veya kayıplar ile özkaynaklardan çıkarılıp döneme ilişkin kâr veya zararda muhasebeleştirilen tutarlar ayrı ayrı gösterilmek suretiyle, satılmaya hazır finansal varlıklar;

(iii) Vadeye kadar elde tutulacak yatırımlar;

(iv) Kredi ve alacaklar; ve

(v) İtfa edilmiş maliyetinden ölçülen finansal varlıklar;

(b) Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılmayan finansal varlıklar veya finansal borçlara ilişkin toplam faiz geliri ve toplam faiz gideri (etkin faiz yöntemi kullanılarak hesaplanan);

(c) Aşağıdakilerden kaynaklanan ücret gelir ve gideri (etkin faiz oranının belirlenmesinde kullanılan tutarların dışında kalan):

(i) Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılmayan finansal varlıklar veya finansal borçlar; ve

(ii) Varlıkların bireyler, vakıflar, emeklilik fayda planları ve kurumlar adına saklanması veya yatırım olarak değerlendirilmesi sonucunu doğuran emanet ve diğer saklama faaliyetleri;

(d) Değer düşüklüğüne uğramış finansal varlıklara ilişkin olarak TMS 39 Paragraf UR 93 uyarınca tahakkuk ettirilen faiz geliri; ve

(e) Her bir finansal varlık sınıfına ilişkin değer düşüklüğü zararı tutarı.

Diğer açıklamalar

Muhasebe politikaları

21. İşletme, önemli muhasebe politikalarının özetinde, finansal tabloların hazırlanmasında kullanılan ölçüm esası (veya esasları) ile finansal tabloların anlaşılması için gerekli diğer muhasebe politikalarını "TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu" Standardının 108 inci Paragrafı uyarınca kamuoyuna açıklar.

Finansal riskten korunma muhasebesi

22. İşletme TMS 39’da yer alan her bir finansal riskten korunma işlemi itibariyle (diğer bir ifadeyle, gerçeğe uygun değer riskinden, nakit akış riskinden ve yurtdışındaki işletmede bulunan net yatırım riskinden korunma işlemleri itibariyle) aşağıdakileri ayrı ayrı kamuoyuna açıklar:

(a) Her bir finansal riskten korunma işleminin niteliği;

(b) Finansal riskten korunma aracı olarak belirlenmiş olan finansal araçların niteliği ve raporlama tarihindeki gerçeğe uygun değerleri; ve

23. İşletme nakit akış risklerine ilişkin olarak aşağıdaki açıklamalarda bulunur:

(a) Nakit akışlarının meydana gelmesi beklendiği dönemler ile kâr veya zararı etkilemelerinin beklendiği zaman;

(b) Daha önce finansal riskten korunma muhasebesi uygulanmış ancak meydana gelmesi artık beklenmeyen tahmin işlemlerin niteliği;

(d) Gelir tablosunda ilgili her bir kaleme dâhil edilen tutar ayrıca gösterilmek suretiyle, özkaynaklardan çıkarılan ve dönem kâr veya zararına dâhil edilen tutar; ve

(e) Dönem içerisinde özkaynaklardan çıkarılan ve edinimi veya yüklenimi finansal riskten korunan gerçekleşme olasılığı yüksek tahmini işlemin konusunu oluşturan finansal olmayan varlık veya borcun başlangıç maliyetine veya diğer bir defter değerine eklenen tutar.

24. İşletme aşağıdakiler hakkında ayrı ayrı açıklamada bulunur:

(a) Gerçeğe uygun değer riskinden korunma işlemleri açısından aşağıda yer alanlardan kaynaklanan kazanç veya kayıplar:

(i) Finansal riskten korunma aracına ilişkin kazanç veya kayıplar; ve

(ii) Finansal riskten korunma konusu kalemde meydana gelen ve korunan riskle ilişkilendirilebilen kazanç veya kayıplar.

(b) Nakit akış riskinden korunma amaçlı işlemlerden kaynaklanan ve kâr veya zararda muhasebeleştirilen etkin olmama durumu/etkinsizlik; ve

(c) Yurtdışındaki işletmede bulunan net yatırım riskinden korunma amaçlı işlemlerden kaynaklanan ve kâr veya zararda muhasebeleştirilen etkin olmama durumu/etkinsizlik.

Gerçeğe uygun değer

25. 29 uncu Paragrafta belirtilenler haricinde, her bir finansal varlık ve finansal borç sınıfının (bakınız: Paragraf 6) gerçeğe uygun değeri, anılan değerin bunlara ilişkin defter değeriyle karşılaştırılmasını sağlayacak şekilde kamuoyuna açıklanır.

26. Gerçeğe uygun değerlerin kamuoyuna açıklanması sırasında, işletme, ilgili finansal varlık ve borçları sınıflarına göre gruplandırır. Ancak anılan finansal varlık ve borçlar bunlara ilişkin defter değerlerinin bilançoda netleştirildiği oranda netleştirilir.

27. İşletme aşağıdakiler hakkında kamuoyuna açıklamada bulunur:

(a) Kullanılan yöntemler ve bir değerleme yönteminin kullanılmış olması durumunda, her bir finansal varlık ve finansal borç sınıfının gerçeğe uygun değerinin belirlenmesinde kullanılan varsayımlar. Örneğin işletme, mümkün ise, peşin ödeme oranları, beklenen kredi zararlarının oranı ve faiz veya indirim oranlarına ilişkin varsayımlar hakkında kamuoyuna açıklamada bulunur.

(b) Gerçeğe uygun değerlerin, tamamen veya kısmen, doğrudan aktif bir piyasada kayıtlı fiyatlar referans alınmak suretiyle mi yoksa bir değerleme yöntemi kullanılarak mı belirlendiği (bakınız: TMS 39 Paragraf UR 71–UR 79).

(c) Finansal tablolarda muhasebeleştirilen veya kamuoyuna açıklanan gerçeğe uygun değerlerin, tamamen veya kısmen, aynı araca ilişkin gözlemlenebilir cari piyasa işlemlerinde oluşan fiyatlarla (diğer bir ifadeyle, değiştirilmeksizin veya yeniden düzenlenmeksizin) desteklenmeyen varsayımları temel alan ve mevcut gözlemlenebilir piyasa verilerine dayanmayan bir değerleme yöntemi kullanılarak mı tahmin edildiği. Finansal tablolarda muhasebeleştirilen gerçeğe uygun değerler açısından anılan varsayımlardan biri veya daha fazlasının yeterli düzeyde olası alternatif varsayımlarla değiştirilmesinin gerçeğe uygun değeri önemli ölçüde etkileyecek olması durumunda, işletme sözü edilen hususu ve anılan değişikliklerin etkilerini kamuoyuna açıklar. Burada sözü edilen "önem" kavramı, kâr veya zarar ve toplam varlıklar ve toplam borçlara göre değerlendirilir. Gerçeğe uygun değerde meydana gelen değişikliklerin özkaynakta muhasebeleştirildiği durumlarda ise toplam özkaynaklar açısından değerlendirilir.

(d) (c) alt Paragrafının geçerli olması durumunda, bu tür bir değerleme tekniğini kullanarak tahmin edilen gerçeğe uygun değerde meydana gelen ve dönem içerisinde kâr veya zararda muhasebeleştirilmiş bulunan toplam değişiklik tutarı.

28. Bir finansal araca ilişkin piyasanın aktif olmaması durumunda, işletme ilgili finansal aracın gerçeğe uygun değerini bir değerleme yöntemi aracılığıyla belirler (bakınız: TMS 39 Paragraf UR 74–UR 79). Diğer yandan TMS 39 Paragraf UR 76’da yer alan koşullar karşılanmadığı sürece, ilk muhasebeleştirmede gerçeğe uygun değere ilişkin en iyi gösterge yapılan işlemin fiyatıdır (diğer bir ifadeyle, alınan veya ödenen bedelin gerçeğe uygun değeridir). Dolayısıyla, ilk muhasebeleştirmedeki gerçeğe uygun değer ile anılan tarihte değerleme yöntemi kullanılarak belirlenen tutar arasında bir fark oluşabilir. Bu tür bir farkın bulunması durumunda, işletme, finansal araç sınıfı itibariyle aşağıdaki açıklamalarda bulunur:

(a) Fiyatın belirlenmesi sırasında piyasa katılımcılarının göz önünde bulunduracağı etkenlerde (zaman da dahil olmak üzere) meydana gelen değişiklikleri yansıtmak amacıyla söz konusu farkın kâr veya zararda muhasebeleştirilmesine ilişkin muhasebe politikası (bakınız: TMS 39 Paragraf UR 76A); ve

(b) Dönem başı ve sonu itibariyle henüz kâr veya zararda muhasebeleştirilmemiş bulunan toplam fark tutarı ve sözü edilen tutarın bakiyesinde meydana gelen değişikliklerin mutabakatı.

29. Aşağıdaki durumlarda gerçeğe uygun değerin açıklanması gerekmez:

(a) Kısa vadeli ticari alacaklar ve borçlar gibi finansal araçlarda olduğu üzere, defter değerinin gerçeğe uygun değere yeterince yakın olduğu durumlar;

(b) Gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülemediğinden TMS 39’a göre maliyetinden ölçülen aktif bir piyasada kayıtlı bir fiyatı bulunmayan özkaynağa dayalı finansal araçlara veya bu türden özkaynağa dayalı finansal araçlara bağlı bulunan türev ürünlere yapılan yatırımlar; veya

(c) İçerdiği isteğe bağlı katılım özelliğinin (TFRS 4’te açıklanan şekilde) gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülemeyen sözleşmeler.

30. Paragraf 29(b) ve (c)’de yer alan durumlarda, işletme, finansal tablo kullanıcılarının ilgili finansal varlık veya finansal borçların defter değerleri ile gerçeğe uygun değerleri arasındaki olası farklılıkların düzeyi hakkında değerlendirmede bulunabilmelerine yardımcı olacak bilgiyi de sunar. Anılan bilgi aşağıdakileri içerir:

(a) Sözü edilen araçların gerçeğe uygun değerinin güvenilir olarak ölçülememesi nedeniyle bunların gerçeğe uygun değerlerine ilişkin bilgi verilemediği;

(b) Sözü edilen finansal araçların niteliği, defter değerleri ve neden gerçeğe uygun değerlerinin güvenilir olarak ölçülemediği;

(d) İşletmenin anılan finansal araçları elden çıkarma niyetinde olup olmadığı ve nasıl elden çıkaracağı; ve

(e) Gerçeğe uygun değerleri önceden güvenilir olarak ölçülemeyen finansal araçların bilanço dışı bırakılmış olmaları durumunda, anılan husus ve bilanço dışı bırakıldıkları zamanki defter değerleri ile muhasebeleştirilen kazanç veya kayıp tutarı.

Finansal araçlardan kaynaklanan risklerin niteliği ve düzeyi

31. İşletme, raporlama tarihi itibariyle finansal araçlardan kaynaklanan risklerin niteliği ve düzeyini finansal tablo kullanıcılarının değerlendirmelerine olanak sağlayan bilgiyi kamuoyuna açıklar.

32. Paragraf 33-42 uyarınca yapılması gereken açıklamalarda, finansal araçlardan kaynaklanan riskler ile bunların nasıl yönetildiği üzerinde durulmaktadır. Anılan riskler, bunlarla sınırlı olmamakla birlikte, genellikle, kredi riski, likidite riski ve piyasa riskini içerir.

Niteliksel açıklamalar

33. İşletme, finansal araçlardan kaynaklanan her bir risk türü için aşağıdakileri kamuoyuna açıklar:

(a) Maruz kalınan riskler ve ortaya çıkma şekilleri;

(b) İlgili risklerin yönetimine ilişkin hedefler, politikalar ve süreçler ile bunların ölçümünde kullanılan yöntemler; ve

Sayısal açıklamalar

34. İşletme, finansal araçlardan kaynaklanan her bir risk türü için aşağıdakileri kamuoyuna açıklar:

(a) Raporlama tarihi itibariyle ilgili risklere maruz kalma durumuna ilişkin özet sayısal veriler. Sözü edilen açıklamada, yönetim kuruluna veya icra kurulu başkanına yapılan raporlamalar gibi, işletmenin kilit yönetici personeline (TMS 24 İlişkili Taraf Açıklamaları Standardında tanımlanan şekilde) sağlanan bilgiler esas alınır.

(b) İlgili riskin önemli olması koşuluyla, (a)’ya göre yapılan açıklamalarda hakkında bilgi sunulmamış Paragraf 36-42’de yer alan diğer açıklamalar (önemlilik konusundaki açıklamalar için bakınız: TMS 1 Paragraf 29–31).

35. Raporlama tarihi itibariyle açıklanan sayısal verilerin işletmenin dönem içerisinde maruz kaldığı risk düzeyini göstermemesi durumunda, maruz kalınan risk düzeyini daha iyi yansıtan ek bilgiler sunulur.

Kredi riski

36. İşletme, finansal araç sınıfları itibariyle aşağıdakileri kamuoyuna açıklar:

(a) Elde bulundurulan hiçbir teminat veya kredi güvenilirliğinde artış sağlayan diğer bir unsur (örneğin TMS 32’ye göre netleştirilmeleri mümkün olmayan netleştirme anlaşmaları) dikkate alınmaksızın, raporlama tarihi itibariyle maruz kalınan azami kredi riskini en iyi gösteren tutar;

(b) (a) kapsamında açıklanan tutara karşılık, güvence olarak elde bulundurulan teminat ve kredi güvenilirliğinde artış sağlayan diğer unsurların niteliği;

(d) Koşulları yeniden görüşülmüş bulunan, aksi taktirde vadesi geçmiş veya değer düşüklüğüne uğramış olacak finansal varlıkların defter değeri.

Vadesi geçmiş veya değer düşüklüğüne uğramış finansal varlıklar

37. İşletme, finansal araç sınıfları itibariyle aşağıdakileri kamuoyuna açıklar:

(a) Raporlama tarihi itibariyle vadesi geçmiş ancak değer düşüklüğüne uğramamış bulunan finansal varlıkların yaşlarına ilişkin açıklamalar;

(b) İşletmenin finansal varlıkların değer düşüklüğüne uğradığının tespiti sırasında göz önünde bulundurduğu etkenler de dahil olmak üzere, raporlama tarihi itibariyle bireysel olarak değer düşüklüğüne uğradığı tespit edilen finansal varlıklara ilişkin açıklama; ve

(c) (a) ve (b) kapsamında açıklanan tutarlara ilişkin olarak işletme tarafından güvence olarak tutulan teminat ve kredi güvenilirliğinde artış sağlayan diğer unsurların niteliği ve mümkün ise bunların tahmini gerçeğe uygun değerleri.

Edinilen teminatlar ve kredi güvenilirliğinde artış sağlayan diğer unsurlar

38. İşletmenin dönem içerisinde, güvence olarak elinde bulundurmakta olduğu teminatın mülkiyetini üzerine almak veya kredi güvenilirliğinde artış sağlayan diğer unsurları (garantiler gibi) kullanmak suretiyle finansal veya finansal olmayan varlıklar edinmesi ve anılan varlıkların diğer Standartlarda yer alan muhasebeleştirme koşullarını karşılamaları durumunda, işletme aşağıdaki açıklamalarda bulunur:

(a) Edinilen varlıkların niteliği ve defter değeri; ile

(b) Anılan varlıkların halihazırda nakde dönüştürülebilir nitelikte olmamaları durumunda, işletmenin söz konusu varlıkların elden çıkarılması veya işletme faaliyetlerinde kullanılmasına ilişkin yaklaşımı.

Likidite riski

39. İşletme aşağıdakileri kamuoyuna açıklar:

(a) Finansal borçların geriye kalan sözleşmeye dayalı vadelerini gösteren bir vade analizi; ve

(b) (a) ya göre ortaya çıkan likidite riskini yönetme şekli.

Piyasa riski

Duyarlılık analizi

40. İşletme 41 inci Paragrafta yer alan hükümleri karşılamadığı sürece aşağıdaki açıklamalarda bulunur:

(a) Anılan tarih itibariyle ilgili risk değişkenlerine ilişkin yeterli düzeyde olası değişimlerin kâr veya zarar ile özkaynakları nasıl etkileyeceğini gösteren, raporlama tarihi itibariyle maruz kalınan her bir piyasa risk türüne ilişkin duyarlılık analizi;

(b) Duyarlılık analizinin hazırlanmasında kullanılan yöntemler ve varsayımlar; ve

(c) Kullanılan yöntem ve varsayımlarda bir önceki döneme göre meydana gelen değişiklikler ve anılan değişikliklerin nedeni.

41. İşletmenin, örneğin riske maruz değer gibi, ilgili risk değişkenlerinin (faiz oranları ve döviz kurları gibi) birbirine olan bağımlılığını yansıtan bir duyarlılık analizi oluşturması ve bunu finansal risklerin yönetiminde kullanması durumunda, sözü edilen duyarlılık analizi 40 ıncı Paragrafta yer verilen analizin yerine kullanılabilir. İşletme aynı zamanda aşağıdaki açıklamalarda bulunur:

(a) Anılan duyarlılık analizinin hazırlanmasında kullanılan yöntem ile sağlanan verilerin dayandırıldığı temel parametre ve varsayımlar; ve

(b) Kullanılan yöntemin amacı ile sunulan bilginin ilgili varlık ve borçların gerçeğe uygun değerini tam olarak yansıtamamasına sebep olabilecek sınırlamalar.

Diğer piyasa riski açıklamaları

42. Paragraf 40 ve 41 uyarınca kamuoyuna açıklanan duyarlılık analizlerinin finansal aracın yapısında var olan bir riski içermemesi durumunda (örneğin yılsonu risk tutarı, yıl içerisinde maruz kalınan risk tutarını yansıtmamaktadır), işletme, anılan hususu ve duyarlılık analizlerinin ilgili riski içermeme nedenini kamuoyuna açıklar.

Yürürlük tarihi ve geçiş hükümleri

43. "-"

44. Bu TFRS’nin 1 Ocak 2006 tarihinden önce başlayan yıllık dönemler için uygulanması durumunda, finansal araçlardan kaynaklanan risklerin niteliği ve düzeyine ilişkin olarak Paragraf 31-42 uyarınca yapılması gereken açıklamalara ilişkin karşılaştırmalı bilgi sunulmasına gerek yoktur.

TMS 30 Standardının yürürlükten kaldırılması

45. Bu TFRS, "TMS 30 Bankalar ve Benzeri Finansal Kuruluşların Finansal Tablolarında Yapılacak Açıklamalar" Standardının yerine geçer.

Ek A

Terimlere ilişkin tanımlar

Bu Ek, TFRS’nin ayrılmaz bir parçasıdır.

Kredi riski Finansal aracın taraflarından birinin yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle diğer tarafta finansal bir kayıp/zarar meydana gelmesi riski.

Yabancı para riski Döviz kurlarında meydana gelen değişimler nedeniyle bir finansal aracın gerçeğe uygun değerinde veya gelecekteki nakit akışlarında dalgalanma olması riski.

Faiz oranı riski Faiz oranlarında meydana gelen değişimler nedeniyle bir finansal aracın gerçeğe uygun değerinde veya gelecekteki nakit akışlarında dalgalanma olması riski.

Likidite riski Bir işletmenin finansal borçlardan kaynaklanan yükümlülükleri yerine getirmekte zorlanması riski.

Kredi borçları Kredi borçları, normal kredi koşulları kapsamındaki kısa vadeli ticari borçlar dışında kalan finansal borçlardır.

Piyasa riski Piyasa fiyatlarında meydana gelen değişimler nedeniyle bir finansal aracın gerçeğe uygun değerinde veya gelecekteki nakit akışlarında dalgalanma olması riski. Piyasa riski üç türlü riskten oluşur: yabancı para riski, faiz oranı riski ve diğer fiyat riski.

Diğer fiyat riski Meydana gelen değişimin ilgili finansal aracın kendisinden veya ihraç edenden ya da piyasada işlem gören benzeri finansal araçların tamamını etkileyen faktörlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığına bakılmaksızın, piyasa fiyatlarında oluşan değişimler nedeniyle bir finansal aracın gerçeğe uygun değerinde veya gelecekteki nakit akışlarında dalgalanma olması (faiz oranı riski veya yabancı para riskinden kaynaklananlar dışında) riski

Vadenin geçmesi Karşı tarafın sözleşmeye göre vadesi gelmiş bir ödemeyi yapmaması durumunda, ilgili finansal varlık vadesi geçmiş olarak nitelendirilir.

Aşağıdaki terimler TMS 32’nin 11 inci Paragrafında veya TMS 39’un 9 uncu Paragrafında tanımlanmış ve bu TFRS’de TMS 32 ve TMS 39 Standartlarında belirtilen anlamlarda kullanılmıştır.

• Finansal varlık veya finansal borcun itfa edilmiş maliyeti

• Satılmaya hazır finansal varlıklar

• Bilanço dışı bırakma

• Türev ürün

• Etkin faiz yöntemi

• Özkaynağa dayalı finansal araç

• Gerçeğe uygun değer

• Finansal varlık

• Finansal araç

• Finansal borç

• Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlık veya finansal borç

• Finansal teminat sözleşmesi

• Alım satım amaçlı olarak elde tutulan finansal varlık veya finansal borç

• Tahmini işlem

• Finansal riskten korunma aracı

• Vadeye kadar elde tutulacak yatırımlar

• Kredi ve alacaklar

• Normal yoldan alım veya satım

Ek B

Uygulama rehberi

Bu Ek, TFRS’nin ayrılmaz bir parçasıdır.

Finansal araç sınıfları ve açıklanacak bilgilerin düzeyi (Paragraf 6)

B1. Paragraf 6, finansal araçların, açıklanan bilgilerin niteliğine uygun bir şekilde ve ilgili finansal araçların özellikleri de dikkate alınmak suretiyle sınıflara ayrılmasını gerektirir. Paragraf 6’da yer verilen sınıflar işletme tarafından belirlenmeleri nedeniyle TMS 39’da yer alan finansal araç sınıflarından farklıdırlar (TMS 39 Standardı finansal araçların nasıl ölçülmeleri gerektiği ve gerçeğe uygun değerde meydana gelen değişimlerin muhasebeleştirilmeleri gereken durumları belirler).

B2. Finansal araç sınıflarının belirlenmesi sırasında işletme en azından aşağıdaki işlemlerde bulunur:

(a) İtfa edilmiş maliyetinden ölçülen araçları gerçeğe uygun değerinden ölçülenlerden ayırır.

(b) Bu TFRS’nin kapsamı dışında bulunan finansal araçları ayrı bir sınıf ya da ayrı sınıflar olarak dikkate alır.

B3. İşletme, içinde bulunduğu koşulları da dikkate almak suretiyle, bu TFRS’nin hükümlerini karşılamak için sunacağı bilgilerin detayını, ilgili hükümlerde yer alan farklı unsurlara vereceği önemi ve mevcut durumunu ortaya koymak için bilgileri nasıl birleştirmesi (farklı özellikteki bilgileri birleştirmeksizin) gerektiğini belirler. Çok fazla detay içerdiklerinden kullanıcılarına hiçbir fayda sağlamayan finansal tablolarla, çok fazla bilginin birleştirilmiş olmasından ötürü önemli bilgilerin arada kaybolduğu finansal tablolar arasında bir denge kurulması gerekir. Örneğin, önemli bir bilginin gereksiz çok fazla ayrıntının arasında gösterilmesi nedeniyle arada kaybolmasına sebep olunmamalıdır. Aynı şekilde, kamuoyuna açıklanan bilgiler, ilgili bireysel işlemler veya bunlara bağlı riskler arasındaki önemli farklılıkların anlaşılmasını önleyecek düzeyde birleştirilmiş olmamalıdır.

Finansal araçların finansal durum ve performans açısından önemi

Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal borçlar (Paragraf 10 ve 11)

B4. Paragraf 10(a) bir finansal borcun gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan olarak sınıflanması durumunda, anılan finansal borcun gerçeğe uygun değerinde meydana gelen ve ilgili borcun kredi riskindeki değişikliklerle ilişkilendirilebilen değişim tutarının kamuoyuna açıklanmasını gerektirir. Paragraf 10(a)(i) işletmenin bu tutarı, ilgili finansal borcun gerçeğe uygun değerinde meydana gelen ve piyasa riskine yol açan piyasa koşullarındaki değişiklikler ile ilişkilendirilemeyen değişiklik tutarı olarak belirlemesine izin verir. Borç ile ilgili olarak piyasa koşullarında meydana gelmiş olan tek değişikliğin gösterge faiz oranına ilişkin olması durumunda, bu tutar aşağıdaki şekilde tahmin edilebilir:

(a) İşletme, ilk olarak, borcun dönem başındaki gözlemlenen piyasa fiyatını ve sözleşmeye dayalı nakit akışlarını kullanmak suretiyle ilgili borcun dönem başındaki içsel getiri oranını (internal rate of return) hesaplar. Anılan getiri oranından dönem başındaki gözlemlenen (gösterge) faiz oranını çıkarmak suretiyle içsel getiri oranının araca özgü bileşenine ulaşır.

(b) Daha sonra, borcun dönem sonundaki sözleşmeye dayalı nakit akışlarını ve (i) dönem sonundaki gözlemlenen (gösterge) faiz oranı ile (ii) (a)’da belirlenen içsel getiri oranının araca özgü bileşeninin toplamına eşdeğer bir iskonto oranını kullanarak borç ile ilişkili nakit akışlarının bugünkü değerini hesaplar.

(c) Borcun dönem sonundaki gözlemlenen piyasa fiyatı ile (b)’de hesaplanan tutar arasındaki fark, gerçeğe uygun değerde meydana gelen ve gözlemlenen (gösterge) faiz oranlarındaki değişikliklerle ilişkilendirilemeyen değişiklik tutarıdır. Açıklanacak olan tutar bu tutardır.

Bu örnekte, gerçeğe uygun değerde meydana gelen değişimlerden aracın kredi riskindeki veya faiz oranlarındaki değişimler dışındaki faktörlerden kaynaklananların, önemli düzeyde olmadıkları varsayılmıştır. Örnekteki aracın saklı türev ürün içermesi durumunda, ilgili saklı türev ürünün gerçeğe uygun değerinde meydana gelen değişimler, Paragraf 10(a) uyarınca açıklanacak tutarın belirlenmesinde dikkate alınmazlar.

Diğer açıklamalar– muhasebe politikaları (Paragraf 21)

B5. 21 inci Paragraf, finansal tabloların hazırlanmasında kullanılan ölçüm esası (veya esasları) ile finansal tabloların anlaşılması için gerekli diğer muhasebe politikalarının kamuoyuna açıklanmasını gerektirir. Finansal araçlar açısından bu açıklamaların aşağıdakileri içermesi mümkündür:

(a) Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan olarak sınıflandırılan finansal varlıklar veya finansal borçlar açısından:

(i) Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan olarak sınıflandırılan finansal varlıklar veya finansal borçların nitelikleri;

(ii) Sözü edilen finansal varlıkların ve finansal borçların ilk muhasebeleştirme sırasında bu şekilde sınıflanmalarında göz önüne alınan kriterler; ve

(iii) İşletmenin bu tür bir sınıflamanın yapılmasına ilişkin olarak TMS 39’un, 9, 11A veya 12 nci Paragraflarında yer alan koşulları nasıl karşıladığı. TMS 39’un gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlık veya finansal borçların tanımının yer aldığı bölümünün (b)(i) Paragrafı uyarınca sınıflanan araçlar açısından yapılacak olan açıklamada aksi halde ortaya çıkacak ölçüm ve muhasebeleştirme tutarsızlığının ardındaki nedenlere de yer verilir. TMS 39’un gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlık veya finansal borçların tanımının yer aldığı bölümünün (b)(i) Paragrafı uyarınca sınıflanan araçlar açısından yapılacak açıklamada, gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan olarak yapılan sınıflamanın işletmenin belgelendirilmiş risk yönetimi ve yatırım stratejisiyle tutarlılığına ilişkin açıklamalara da yer verilir.

(b) Finansal varlıkların satılmaya hazır finansal varlık olarak sınıflanmalarında göz önünde bulundurulan kriterler.

(c) Finansal varlıkların normal yoldan alımı veya satımı işlemlerinin ticari işlem tarihinde mi yoksa teslim tarihinde mi muhasebeleştirildiği (bakınız: TMS 39 Paragraf 38).

(d) Kredi zararları nedeniyle değer düşüklüğüne uğramış bulunan finansal varlıkların defter değerlerinin azaltılmasında bir karşılık hesabının kullanılmış olması durumunda:

(i) Değer düşüklüğüne uğramış finansal varlıkların defter değerlerinin ne zaman doğrudan azaltıldığı (veya azaltma işleminin tersine çevrildiği durumlarda, doğrudan yükseltileceği) ve ne zaman buna yönelik bir karşılık hesabı kullanıldığına ilişkin kriterler; ve

(ii) Karşılık hesabına kaydedilen tutarların değer düşüklüğüne uğramış finansal varlıkların defter değerlerinden düşülmesinde kullanılan kriterler (bakınız: Paragraf 16).

(e) Her bir finansal araç sınıfı itibariyle net kazanç veya net kayıpların nasıl belirlendiği (bakınız: Paragraf 20(a)) Örneğin, gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarar yansıtılan olarak sınıflanan kalemlere ilişkin net kazanç veya net kayıpların faiz ya da temettü geliri içerip içermediği.

(f) Değer düşüklüğü zararının meydana geldiğine yönelik tarafsız delil bulunduğunun belirlenmesinde kullanılan kriterler (bakınız: Paragraf 20(e)).

(g) Aksi halde vadesi geçmiş ya da değer düşüklüğüne uğramış olacak finansal varlıklara ilişkin koşulların yeniden görüşüldüğü durumlarda, koşulları yeniden görüşülen söz konusu finansal varlıklara ilişkin muhasebe politikası (bakınız: Paragraf 36(d)).

TMS 1 Standardının 113 üncü Paragrafı, muhasebe politikalarının uygulanması sürecinde yönetimin yaptığı değerlendirmelerden tahmin içermeyen ve finansal tablolara yansıtılan tutarlar üzerinde en önemli etkiye sahip olanların, önemli muhasebe politikalarının özetinde veya diğer türden dipnotlarda kamuoyuna açıklanmalarını gerektirir.

Finansal araçlardan kaynaklanan risklerin niteliği ve düzeyi (Paragraf 31- 42)

B6. Paragraf 31-42’de yapılması öngörülen açıklamalara doğrudan finansal tablolarda yer verilebileceği gibi, finansal tablolar aracılığıyla kullanıcılar işletme finansal tablolarıyla aynı koşul ve zamanlarda elde edebilmelerinin mümkün olduğu, yönetim görüşü veya risk raporu gibi diğer bazı belgelere de yönlendirilebilirler. Bu tür bir atıfta bulunmak suretiyle gerekli bilginin sunulmadığı finansal tablolar eksik olarak düzenlenmiş sayılırlar.

Sayısal açıklamalar (Paragraf 34)

B7. Paragraf 34(a), işletmenin kilit yönetici personeline yapılan işletme içi raporlamalarda kullanılan bilgiler esas alınmak suretiyle, maruz kalınan risklere ilişkin özet sayısal verilerin kamuoyuna açıklanmasını gerektirir. İşletmenin maruz kaldığı bir riski yönetmede farklı yöntemler kullanması durumunda, en geçerli ve güvenilir bilgiyi sağlayan yöntem ya da yöntemlerin verdiği bilgiler kamuoyuna açıklanır. "TMS 8 Muhasebe Politikaları, Muhasebe Tahminlerinde Değişiklikler ve Hatalar" Standardı geçerlilik ve güvenilirlik konularını ele alır.

B8. Paragraf 34(c) risk yoğunlaşmalarına ilişkin açıklama yapılmasını gerektirir. Risk yoğunlaşmaları, benzer özelliklere sahip olan ve ekonomik ya da diğer koşullardaki değişikliklerden benzer şekilde etkilenen finansal araçlardan ortaya çıkar. Risk yoğunlaşmalarının tespit edilmesi işlemi, işletmenin içinde bulunduğu koşulları göz önünde bulunduran bir muhakemede bulunmasını gerektirir. Risk yoğunlaşmalarına ilişkin olarak yapılması gereken açıklamalar aşağıdakileri içerir:

(a) İşletme yönetiminin yoğunlaşmaları tespit şekli;

(b) Her bir risk yoğunlaşmasını belirleyen ortak özellikler (örneğin karşı taraf, coğrafi alan, para birimi veya piyasa); ve

Azami kredi riski (Paragraf 36(a))

B9. Paragraf 36(a), işletmenin karşı karşıya olduğu azami kredi riskini en iyi gösteren tutarın kamuoyuna açıklanmasını gerektirir. Genellikle, bir finansal varlık açısından söz konusu tutar ilgili varlığın brüt defter değerinden aşağıdakiler düşüldükten sonra geriye kalan tutarı ifade eder:

(a) TMS 32 uyarınca mahsup edilen tutarlar; ve

(b) TMS 32 uyarınca muhasebeleştirilen değer düşüklüğü zararları.

B10. Kredi riskine sebebiyet veren eylemler ile bunlardan kaynaklanan azami kredi riskleri, bunlarla sınırlı olmamakla birlikte aşağıdakileri içerir:

(a) Müşterilere sağlanan kredi ve alacaklar ile diğer işletmelere verilen avanslar. Bu durumlarda, azami kredi riski ilgili finansal varlıkların defter değeri tutarıdır.

(b) Döviz kuruna ilişkin sözleşmeler, faiz oranı swap sözleşmeleri ve kredi türevleri gibi türev sözleşmeler yapmak. Sonuçta ortaya çıkan varlık gerçeğe uygun değerden ölçüldüğünde, raporlama tarihindeki azami kredi riski defter değerine eşdeğer olacaktır.

(c) Finansal teminat sağlanması. Bu durumda, azami kredi riski, işletmenin sağladığı teminatı yerine getirmesi gerektiğinde ödemesi gerekecek azami tutardır. Ödenmesi gerekecek söz konusu tutarın borç olarak muhasebeleştirilmiş bulunan tutardan önemli ölçüde yüksek olması da mümkündür.

(d) Bir tesisin ömrü boyunca vazgeçilemeyecek/gayri kabili rücu olan veya sadece önemli düzeyde olumsuz bir değişiklik olması durumunda vazgeçilebilecek/kabili rücu olan bir kredi taahhüdünde bulunulması. Taahhütte bulunanın anılan kredi taahhüdünü nakit veya diğer bir finansal araçla net olarak ödeme hakkının bulunmaması durumunda, azami kredi riski tutarı taahhüt edilen tutarın tamamıdır. Bunun nedeni, kullanılmamış kısmın gelecekte kullanılıp kullanılmayacağının belirsiz olmasıdır. Anılan kısmın borç olarak muhasebeleştirilen tutardan önemli ölçüde fazla olması mümkündür.

Sözleşmeye dayalı vade analizi (Paragraf 39(a))

B11. Finansal borçlar için Paragraf 39(a)’da öngörülen sözleşmeye dayalı vade analizlerinin yapılması/hazırlanması sırasında, işletme, uygun sayıda zaman aralığının tespitine yönelik bir değerlendirmede bulunur. Örneğin, işletme aşağıdaki zaman aralıklarının uygun olduğu sonucuna varabilir:

(a) Bir aydan az;

(b) Bir aydan fazla üç aydan az;

(d) Bir yıldan fazla beş yıldan az.

B12. Karşı tarafın ne zaman ödemede bulunulacağına karar verme hakkının olduğu durumlarda, ilgili borç, işletmenin ödemede bulunmasının istenebileceği en erken tarih itibariyle dikkate alınır. Örneğin, işletmenin talep üzerine geri ödemesinin istenebileceği finansal borçlar (vadesiz mevduat gibi) en erken zaman aralığına dahil edilir.

B13. İşletmenin taksitler halinde ödemede bulunmayı taahhüt etmiş olması durumunda, ilgili her bir taksit, işletmenin ödeme yapması istenebilecek en erken dönemde dikkate alınır. Örneğin, henüz kullanılmamış bir kredi taahhüdü, kullanılabileceği en erken tarihi içeren zaman aralığına dahil edilir.

B14. Vade analizinde açıklanan tutarlar, sözleşmeye dayalı indirgenmemiş (iskonto edilmemiş) nakit akışlarıdır. Örneğin:

(a) Finansal kiralama yükümlülüklerinin brüt tutarı (finansman giderleri düşülmeden önce);

(b) Finansal varlıkların nakden satın alınmalarına yönelik forward anlaşmalarda yer alan fiyatlar;

(c) Net tutarların el değiştirdiği, ödemelerin değişken faizli, tahsilatların sabit faizli olduğu faiz oranı swaplarına ilişkin net tutarlar;

(d) Brüt nakit akışlarının el değiştirmesine yönelik bir türev finansal araçta (döviz swapı gibi) el değiştirecek sözleşmeye dayalı tutarlar; ve

(e) Kredi taahhütlerinin brüt tutarı.

Sözü edilen indirgenmemiş nakit akışları, bilançoya yansıtılmış tutarlar indirgenmiş nakit akışlarını esas aldıklarından, bilançoya yansıtılan tutarlardan farklılık arz etmektedir.

B15. Uygun olduğu taktirde, işletme, finansal borçlar için Paragraf 39(a) uyarınca kamuoyuna yaptığı sözleşmeye dayalı vade analizi açıklamasında, türev finansal araçlara ilişkin analizi türev olmayan finansal araçlara ilişkin analizden ayrı olarak sunar. Örneğin, türev finansal araçlardan kaynaklanan nakit akışlarının brüt olarak ödenmeleri durumunda, türev finansal araçlara ilişkin nakit akışları ile türev olmayan finansal araçlara ilişkin nakit akışları arasında bir ayrım yapılması uygun olur. Nitekim, brüt nakit çıkışına bununla ilişkili bir nakit girişinin eşlik etmesi de mümkündür.

B16. Borç tutarının sabit olmaması durumunda, açıklanacak tutara raporlama tarihinde mevcut olan koşullara göre karar verilir. Örneğin, borç miktarının bir endekste meydana gelen değişikliklere göre farklılaşması durumunda, açıklanacak tutar için raporlama tarihindeki endeks seviyesi esas alınabilir.

Piyasa riski – duyarlılık analizi (40 ve 41 inci Paragraflar)

B17. Paragraf 40(a), işletmenin maruz kaldığı her bir piyasa risk türü için bir duyarlılık analizi yapılmasını gerektirir. Paragraf B3’e uygun olarak, işletme, önemli ölçüde farklı ekonomik çevrelerden kaynaklanan risklere ilişkin farklı karakterlerdeki bilgileri birleştirmeksizin, işletmenin mevcut durumunun kamuoyuna açıklanmasında kullanılan bilgilerin nasıl birleştirilmeleri gerektiğine karar verir. Örneğin:

(a) Finansal araç alım satımıyla uğraşan bir işletme, sözü edilen bilgileri alım satım amaçlı olarak elde tutulan finansal araçlar ile alım satım amaçlı olarak elde tutulmayan finansal araçlar itibariyle ayrı ayrı açıklayabilir.

(b) İşletme, yüksek enflasyonlu alanlardan kaynaklanan piyasa riskleri ile aynı piyasa risklerine ilişkin düşük enflasyonlu alanlardan kaynaklanan tutarları birleştirmez.

Sadece tek bir ekonomik çevrede tek türde bir piyasa riskine maruz bulunan bir işletme, bilgileri ayrıştırılmış şekilde sunmaz.

B18. Paragraf 40(a), yapılan duyarlılık analizinin, ilgili risk değişkenlerine (mevcut piyasa faiz oranları, döviz kurları, hisse senedi fiyatları veya mal fiyatları gibi) ilişkin makul düzeyde olası değişimlerin kâr veya zarar ile özkaynaklar üzerindeki etkilerini göstermesini gerektirir. Bu amaçla işletmelerin:

(a) İlgili risk değişkenleri farklı olması durumunda dönem kâr veya zarar tutarının ne olacağını tespit etme yükümlülükleri bulunmaz. Bunun yerine, işletmeler, kâr veya zarar ile özkaynak üzerindeki söz konusu etkiyi, bilanço tarihi itibariyle ilgili risk değişkeninde makul düzeyde olası bir değişiklik meydana geldiğini ve anılan değişikliğin bilanço tarihinde var olan risklere uygulandığını varsaymak suretiyle açıklarlar. Örneğin yılsonu itibariyle değişken faizli bir borcu bulunan bir işletme, faiz oranlarının makul düzeyde olası miktarlarda değişmesi durumunda bunun cari yılın kâr veya zararı üzerindeki etkisi (diğer bir ifadeyle, faiz gideri) hakkında kamuoyuna açıklamada bulunur.

(b) İlgili risk değişkenine ilişkin makul düzeyde olası değişiklik aralığında yer alan her bir değişikliğin kâr veya zarar ile özkaynak üzerindeki etkilerini açıklama yükümlülüğü bulunmaz. Söz konusu makul düzeyde olası değişiklikleri gösteren aralığın sınırlarında yer alan değişikliklerin etkilerinin açıklanması yeterlidir.

B19. İlgili risk değişkenine ilişkin makul düzeyde olası değişikliğin ne olduğunun tespitinde, işletme aşağıdakileri dikkate alır:

(a) Faaliyet gösterdiği ekonomik çevreler. Makul düzeyde olası değişiklik, uzak veya "en kötü" senaryoları ya da "stres testleri"ni içermemelidir. Ayrıca ilgili risk değişkenindeki değişim oranının sabit olması durumunda, işletmenin risk değişkeninde yapmış olduğu makul düzeyde olası değişiklik seçimini değiştirmesi gerekmez. Örneğin faiz oranlarının yüzde 5 olduğunu ve işletmenin faiz oranlarında ±50 baz puanlık bir dalgalanmanın makul düzeyde olası olduğunu tespit ettiğini varsayalım. İşletme, faiz oranlarının yüzde 4.5 veya yüzde 5.5 olacak şekilde değişmesinin kâr veya zarar ile özkaynaklar üzerinde meydana getireceği etkiyi açıklar. Fa