|
Amaç
Madde 1 — Bu Tebliğin amacı;
inşaat sözleşmelerine ilişkin 11 nolu Türkiye Muhasebe Standardının
yürürlüğe konulmasıdır.
Adı geçen Türkiye Muhasebe Standardı bu Tebliğ ekinde yer
almıştır.
Kapsam
Madde 2 — İnşaat sözleşmelerine
ilişkin Türkiye Muhasebe Standardının kapsamı ekli TMS 11 metninde yer
almaktadır.
Hukuki Dayanak
Madde 3 — Bu Tebliğ, 28/7/1981
tarih ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek-1 inci maddesi ile
24/2/2004 tarihli ve 2004/6924 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
yürürlüğe giren Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun Çalışmalarına
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (b)
bendine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4 — Bu Tebliğde geçen;
TMSK ve Kurul: Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunu,
TMS: Türkiye Muhasebe Standartlarını,
ifade eder.
Yürürlük
Madde 5 — Bu Tebliğ 31/12/2005
tarihinden sonra başlayan hesap dönemleri için geçerli olmak üzere
yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 6 — Bu Tebliğ hükümlerini
Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu yürütür.
Türkiye Muhasebe Standardı
(TMS 11)
İnşaat Sözleşmeleri
Amaç
Bu Standardın amacı inşaat sözleşmelerine ilişkin gelir ve
maliyetlerle ilgili muhasebe uygulamasının açıklanmasıdır. İnşaat
sözleşmelerine konu olan işlerin özelliği gereği, sözleşme kapsamındaki
işin başlamasıyla tamamlanması farklı hesap dönemlerine girmektedir. Bu
nedenle inşaat sözleşmelerine ilişkin muhasebe uygulamasındaki esas
konu, sözleşme kapsamında elde edilen gelir ve maliyetlerin inşaat
işinin gerçekleştirildiği hesap dönemlerine dağıtılmasıdır. Bu Standart,
sözleşme gelir ve maliyetlerinin gelir tablosunda ne zaman gelir ve
gider olarak gösterilecekleri konusunda Kavramsal Çerçeve’de belirtilen
muhasebeleştirme ilkelerini esas alır. Ayrıca Standart, anılan ilkelerin
uygulanmasına yönelik bir rehber niteliğindedir.
Kapsam
1. Bu Standart yüklenici işletmelerin finansal
tablolarındaki inşaat sözleşmelerinin muhasebeleştirilmesinde uygulanır.
2. "—"
Tanımlar
3. Bu Standartta geçen terimlerin anlamları aşağıdaki
gibidir:
İnşaat sözleşmesi (sözleşme); bir varlığın veya
tasarım, teknoloji ve fonksiyon ya da nihai amaç veya kullanım açısından
birbiriyle yakından ilişkili ya da birbirine bağımlı bir grup varlığın
inşası için özel olarak yapılmış bir sözleşmedir.
Sabit fiyatlı sözleşme; Yüklenicinin sabit bir
sözleşme fiyatını ( ihale bedeli ) veya üretim birimi başına sabit bir
tutarı ( birim fiyat ) kabul ettiği ancak belli koşullarda maliyet
güncelleştirmesine (eskalasyon) konu olan inşaat sözleşmesidir.
Maliyet artı kâr sözleşmesi; yükleniciye kabul
edilebilir ya da başka bir şekilde tanımlanmış maliyetler üzerine bu
maliyetlerin bir yüzdesi veya sabit bir tutar eklenerek ödeme yapılan
inşaat sözleşmesidir.
4. Bir inşaat sözleşmesi köprü, bina, baraj, kanal, yol,
gemi veya tünel gibi tek bir varlığın inşası için yapılmış olabilir.
İnşaat sözleşmesi tasarım, teknoloji ve fonksiyon veya nihai amaç ya da
kullanım açısından birbiriyle yakından ilişkili veya birbirine bağımlı
birden çok varlığın inşası ile ilgili de olabilir. Bu tür sözleşme
örnekleri rafineri inşaatı ve diğer fabrika veya tesislerdeki karmaşık
parçaların inşasını içerir.
5. Bu Standardın amaçları çerçevesinde inşaat sözleşmeleri
aşağıdakileri kapsar:
a) bir varlığın inşasıyla doğrudan ilişkili hizmetlerin
verilmesine yönelik örneğin proje yöneticileri ve mimarların hizmet
sözleşmeleri; ve
b) varlıkların yıkım veya restorasyonu ile varlıkların
yıkımı sonrası çevre düzenlemesine yönelik sözleşmeler.
6. İnşaat sözleşmeleri, bu Standart kapsamında "sabit fiyat
sözleşmeleri" ve "maliyet artı kâr sözleşmeleri" olarak sınıflandırılır.
Bazı inşaat sözleşmeleri, örneğin maliyet artı kâr sözleşmesine tavan
fiyat konulması durumunda olduğu gibi, sabit fiyatlı ve maliyet artı kâr
sözleşmelerinin her ikisinin de özelliklerini içerebilir. Böyle
durumlarda, yüklenici sözleşmeden kaynaklanan gelir ve giderlerin ne
zaman finansal tablolara alınacağı konusunda 23 ve 24 numaralı
maddelerdeki tüm koşulları gözönünde bulundurmalıdır.
İnşaat Sözleşmelerinin
Birleştirilmesi ve Bölümlenmesi
7. Bu Standart hükümleri her bir inşaat sözleşmesine ayrı
ayrı uygulanır. Ancak bazı koşullarda, bir sözleşmenin ayrı ayrı
belirlenebilen/tanımlanabilen bölümlerine veya (bir sözleşme veya
sözleşmeler grubunun özünü yansıtmak amacıyla) bir sözleşmeler grubuna
birlikte de uygulanabilir.
8. Birden çok varlığı kapsayan bir sözleşmede aşağıdaki
durumlar mevcutsa her varlığın inşaatı ayrı bir inşaat sözleşmesi olarak
değerlendirilir:
a) her bir varlık için ayrı teklif verilmiş olması;
b) her bir varlığın ayrı bir müzakereye konu olması ve
yüklenici ile müşterinin sözleşmenin her bir varlığa ilişkin kısmını
kabul veya reddetme hakkının olması; ve
c) her bir varlığın maliyetleri ve gelirlerinin ayrı ayrı
belirlenebilmesi.
9. Bir veya birden çok müşteri ile yapılmış olmasına
bakılmaksızın, aşağıdaki durumlar mevcutsa bir sözleşmeler grubu tek
sözleşme olarak nitelenir:
a) sözleşmeler grubunun tek bir paket olarak birlikte
müzakere edilmesi,
b) sözleşmelerin birbiriyle aslında genel bir kâr marjına
sahip tek bir projenin parçası olarak, çok yakın ilişkili olması; ve
c)
sözleşmeler kapsamındaki işlerin aynı anda veya birbirini
izleyen bir sırada yapılması.
10. Bir sözleşme müşterinin seçimine bağlı olarak ek bir
varlığın inşaatını içerebileceği gibi, ek bir varlık inşaatını içermek
üzere değiştirilebilir. Bu durumda, ek varlığın inşaatı aşağıdaki
koşullardan birinin varlığı durumunda ayrı bir inşaat sözleşmesi olarak
değerlendirilir:
a) varlığın orijinal sözleşmenin kapsadığı varlık veya
varlıklardan tasarım, teknoloji veya fonksiyon açısından önemli
farklılıklar arzetmesi; veya
b) varlığın fiyatının orijinal sözleşme bedeli dikkate
alınmaksızın müzakere edilmesi.
Sözleşme Geliri
11. Sözleşme geliri aşağıdakileri içerir:
a) sözleşmede başlangıçta üzerinde anlaşmaya varılmış
bedel; ve
b) sözleşmeye konu işdeki değişiklikler, ek ödeme talepleri
ve teşvik ödemelerinden:
i) gelir olarak sonuçlanması muhtemel olanlar; ve
ii) güvenilir biçimde ölçülebilenler.
12. Sözleşme geliri alınan veya alınacak olan hakedişlerin
gerçeğe uygun değeri ile ölçülür. Sözleşme gelirinin ölçülmesi
gelecekteki olayların sonuçlarına bağlı çeşitli belirsizliklerden
etkilenir. Olaylar meydana geldikçe ve belirsizlikler çözümlendikçe
tahminlerin sık sık gözden geçirilmesi gerekir. Bu nedenle sözleşme
geliri tutarı dönemden döneme artabilir veya azalabilir. Örneğin:
a) yüklenici işletme ve müşteri sözleşme tarihinden sonra
sözleşme gelirini veya tazminat haklarını artıran ya da azaltan bir
değişiklik üzerinde anlaşabilir;
b) sabit fiyat sözleşmesinde üzerinde anlaşmaya varılmış
gelir tutarı daha sonra maliyet güncelleştirme (eskalasyon) hükümleri
nedeniyle artabilir,
c) yüklenici işletmenin sözleşmeye konu işi zamanında
tamamlamamasından kaynaklanan yaptırımlar sonucu sözleşme geliri
azalabilir; veya
d) eğer bir sabit fiyat sözleşmesi üretim birimi başına
sabit fiyat koşulunu taşıyorsa, birim sayısı artırıldıkça sözleşme
geliri de artar.
13. Değişiklik, sözleşme kapsamındaki işle ilgili bir
değişiklik yapmak üzere verilen talimatı ifade eder. Değişiklik sözleşme
gelirinde bir artış veya azalışa yol açabilir. Varlığın
özellikleri veya tasarımındaki değişiklikler ve sözleşme süresindeki
değişmeler değişiklik örnekleridir. Aşağıdaki durumlar mevcut olduğunda
değişiklik sözleşme gelirine dahil edilir:
a) müşterinin değişikliği ve değişiklikten kaynaklanan
gelir artışını onaylamasının muhtemel olması; ve
b) gelir tutarının güvenilir biçimde ölçülebilmesi.
14. Ek ödeme talepleri, yüklenicinin müşteriden veya bir
başka taraftan tahsil etmeyi talep ettiği, sözleşme fiyatına dahil
edilmemiş maliyetlerdir. Ek ödeme talebi, örneğin, müşterinin neden
olduğu gecikmelerden, özelliklerdeki veya tasarımdaki hatalardan ve
sözleşmeye konu işte yapılan ihtilaflı değişikliklerden ortaya
çıkabilir. Ek ödeme taleplerinden kaynaklanan gelir tutarlarının
ölçülmesi büyük ölçüde belirsizliğe konu olup, çoğu kez müzakerelerin
sonucuna dayanmaktadır. Bu nedenle ek ödeme talepleri sözleşme gelirine
ancak aşağıdaki durumlar mevcutsa dahil edilir:
a) müzakerelerin müşterinin ek ödeme talebini kabul
etmesini muhtemel kılan olumlu bir aşamaya ulaşması; ve
b) müşteri tarafından kabul edilmesi muhtemel olan tutarın
güvenilir biçimde ölçülebilmesi.
15. Teşvik ödemeleri, belirlenmiş başarı standartlarına
ulaşılması veya aşılması durumunda yükleniciye ödenen ek tutarlardır.
Örneğin sözleşmeye konu işin süresinden önce tamamlanması durumunda,
sözleşme yükleniciye teşvik ödenmesini mümkün kılabilir. Aşağıdaki
durumlar mevcutsa teşvik ödemeleri sözleşme gelirine dahil edilir:
a) sözleşmeye konu işin belirlenmiş başarı standartlarına
ulaşılmasını veya aşılmasını muhtemel kılacak düzeyde ilerlemiş olması;
ve
b) teşvik ödemesi tutarının güvenilir biçimde
ölçülebilmesi.
Sözleşme Maliyetleri
16. Sözleşme maliyetleri aşağıdakilerden oluşur:
a) belli bir sözleşmeyle doğrudan ilişkili maliyetler,
b) genel olarak sözleşmeye konu işle ilişkisi kurulabilen
ve sözleşmeye yüklenebilecek olan maliyetler; ve
c)
sözleşme hükümlerine göre özellikle müşteriye
yüklenebilecek olan diğer maliyetler.
17. Belli bir sözleşmeyle doğrudan ilişkili maliyetler
aşağıdakileri kapsar:
a) gözetim dahil inşaat alanı işçilik maliyetleri;
b) inşaatta kullanılan malzeme maliyetleri;
c) inşaatta kullanılan tesis ve makinelerin amortismanı;
d) tesis, makine ve malzemelerin inşaat alanına getirilmesi
ve buradan götürülmesi ile ilgili taşıma maliyetleri;
e) tesis ve makine kiralama maliyetleri;
f) sözleşmeyle doğrudan ilişkili tasarım ve teknik destek
hizmeti maliyetleri;
g) tahmini garanti maliyetleri dahil olmak üzere, garanti
kapsamında yapılan işler ve büyük onarımlara ilişkin öngörülen
maliyetler; ve
h) üçüncü kişilerin ödeme talepleri.
Bu maliyetler; sözleşme gelirine dahil edilmemiş, örneğin
artık malzeme satışı ve sözleşmeye konu işin bitiminde tesis ve
teçhizatın elden çıkarılmasıyla sağlanan gelirler gibi arızi gelirlerle
azaltılabilir.
18. Genel olarak sözleşme kapsamındaki işle ilişkisi
kurulabilen ve belli bir sözleşmeye yüklenebilecek olan maliyetler
aşağıdakileri içerir:
a) sigorta,
b) belli bir sözleşmeyle doğrudan ilişkisi kurulamayan
tasarım ve teknik destek hizmeti maliyetleri; ve
c) inşaat genel giderleri.
Bu tür maliyetler, benzer özelliklere sahip tüm maliyetlere
tutarlı bir şekilde uygulanmak üzere, makul ve sistematik yöntemler
kullanılarak dağıtılır. Dağıtım inşaat işinin normal düzeyi esas
alınarak yapılır. İnşaat genel giderleri inşaatta çalışan personelin
ücret bordrosunun hazırlanması ve işleme tabi tutulması gibi maliyetleri
içerir. Eğer yüklenici işletme "TMS 23 Borçlanma Maliyetleri"
standardında uygulanabilirliği kabul edilmiş alternatif yöntemi
benimsemişse, genel olarak sözleşme kapsamındaki işle ilişkisi
kurulabilen ve belli sözleşmelere yüklenebilecek olan maliyetler
borçlanma maliyetlerini de içerir.
19. Sözleşme hükümlerine göre özellikle müşteriye
yüklenebilecek olan maliyetler, sözleşmede geri ödenebilecek giderler
olarak tanımlanmış bazı genel yönetim giderleriyle geliştirme
maliyetlerini içerebilir.
20. Sözleşmeye konu işle ilişkisi kurulamayan veya bir
sözleşmeye yüklenemeyen maliyetler inşaat sözleşmesi maliyetleri dışında
bırakılır. Bu maliyetler aşağıdakileri içerir:
a) sözleşmede geri ödenecek gider olarak belirtilmemiş
genel yönetim giderleri;
b) satış maliyetleri;
c) sözleşmede geri ödenecek gider olarak belirtilmemiş
araştırma ve geliştirme maliyetleri; ve
d) belli bir sözleşme kapsamındaki işlerde kullanılmayan
atıl tesis ve teçhizat amortismanı.
21. Sözleşme maliyetleri, bir sözleşmeye taraf olunmasından
sözleşmenin nihai olarak tamamlanmasına kadar geçen sürede o sözleşmeye
yüklenebilecek olan maliyetleri içerir. Ancak bir sözleşmeyle doğrudan
ilişkilendirilebilen ve sözleşmenin yapılabilmesi için katlanılmış
maliyetler de sözleşmenin yapılmasının muhtemel olması ve bu
maliyetlerin ayrı ayrı belirlenip, güvenilir şekilde ölçülebilmesi
durumunda sözleşme maliyetlerinin bir parçası olarak kabul edilir. Eğer
sözleşmenin yapılabilmesi için katlanılmış maliyetler yapıldıkları
dönemde gider olarak kaydedilmişse, sözleşmenin izleyen bir dönemde
yapılması halinde sözleşme maliyetlerine dahil edilmezler.
Sözleşme Gelir ve Giderlerinin
Muhasebeleştirilmesi
22. Bir inşaat sözleşmesinin sonucu güvenilir biçimde
öngörülebiliyorsa, inşaata ilişkin gelir ve maliyetler bilanço günü
itibariyle sözleşmeye konu işin tamamlanma aşaması esas alınarak, gelir
ve giderler olarak finansal tablolara yansıtılır. İnşaat sözleşmesiyle
ilgili beklenen zararlar 36. madde doğrultusunda gider olarak
muhasebeleştirilir.
23. Sabit fiyatlı sözleşmede aşağıdaki koşulların tamamı
mevcutsa inşaat sözleşmesi sonucu güvenilir biçimde tahmin edilebilir:
a) toplam sözleşme gelirinin güvenilir biçimde
ölçülebilmesi;
b) sözleşmeye ilişkin ekonomik yararların işletmeye
akışının muhtemel olması;
c) sözleşme konusu işin bitirilmesi için gereken inşaat
maliyetleri ile işin tamamlanma aşamasının bilanço gününde güvenilir
biçimde belirlenebilmesi; ve
d) sözleşmeye yüklenebilecek inşaat maliyetlerinin açıkça
belirlenebilmesi ve güvenilir biçimde ölçülebilir olması sonucu,
katlanılan fiili inşaat maliyetlerinin önceki tahminlerle
karşılaştırılabiliyor olması.
24. Maliyet artı kâr sözleşmesinde, aşağıdaki koşulların
tamamı mevcutsa inşaat sözleşmesi sonucu güvenilir biçimde tahmin
edilebilir:
a) sözleşmeye ilişkin ekonomik yararların işletme
tarafından elde edilmesinin muhtemel olması;
b) sözleşmeye yüklenebilecek inşaat maliyetlerinin, geri
tahsil edilebilir nitelikte olsun veya olmasın, açıkça belirlenebilmesi
ve güvenilir biçimde ölçülebilmesi.
25. Finansal tablolara yansıtılacak gelir ve giderlerin
belirlenmesinde sözleşmenin tamamlanma aşamasının baz alınması
"tamamlanma yüzdesi yöntemi" olarak adlandırılır. Bu yöntemde sözleşme
geliri, ulaşılan tamamlanma aşamasına kadar katlanılan inşaat
maliyetiyle eşleştirilerek, bitirilen işle orantılı gelir, gider ve
kârın raporlanması sağlanır. Bu yöntem, ilgili dönemde sözleşme
kapsamındaki işin aşaması ve işteki ilerleme konusunda yararlı bilgi
sağlar.
26. Tamamlanma yüzdesi yönteminde, sözleşme geliri işin
yapıldığı hesap dönemlerinin gelir tablosunda gelir olarak gösterilir.
Sözleşme maliyetleri ait oldukları işin yapıldığı hesap dönemlerinin
gelir tablosunda gider olarak gösterilir. Ancak, beklenen toplam
sözleşme maliyetlerinin toplam sözleşme gelirlerini aşacağı öngörülen
kısmı 36. madde doğrultusunda derhal gider olarak finansal tablolara
yansıtılır.
27. Bir yüklenici sözleşme kapsamında gelecekte yapılacak
işlere ilişkin maliyetlere katlanmış olabilir. Bu tür sözleşme
maliyetleri, geri alınabileceklerinin muhtemel olması koşuluyla, bir
varlık olarak finansal tablolara alınır. Bu maliyetler müşteriden olan
alacağı temsil eder ve "yapılmakta olan işler " olarak sınıflandırılır.
28. Bir inşaat sözleşmesinin sonucu, ancak sözleşmeyle
ilgili ekonomik faydaların işletmeye ait olmasının muhtemel olması
durumunda güvenilir biçimde tahmin edilebilir. Bununla beraber, daha
önce sözleşme geliri içinde gelir tablosunda yer almış bir tutarın
tahsil edilebilirliği konusunda bir belirsizlik ortaya çıkması
durumunda, tahsil edilemeyen veya geri alınabilme olasılığı ortadan
kalkan bu tutarla ilgili olarak sözleşme gelirinde düzeltilme yapılmaz,
söz konusu tutar gider olarak muhasebeleştirilir.
29. Bir yüklenici işletme aşağıdakileri içeren bir sözleşme
yapmışsa, güvenilir öngörülerde bulunabileceği kabul edilir:
a) tarafların inşa edilecek varlığa ilişkin yaptırıma
bağlanmış hakları;
b) alışveriş konusu bedeller; ve
c) ödeme şekil ve koşulları.
Ayrıca yüklenici işletmenin etkin bir iç finansal bütçeleme
ve raporlama sistemine sahip olması gerekir. Yüklenici işletme, inşaat
işi ilerledikçe, inşaat gelir ve maliyet tahminlerini gözden geçirir ve
gerektiğinde değiştirir. Bu tür değişikliklere gerek duyulması, sözleşme
sonucunun güvenilir biçimde tahmin edilemediği anlamına gelmez.
30. Bir sözleşmenin tamamlanma aşaması çeşitli yollarla
belirlenebilir. Yüklenici işletme, yapılan işi güvenilir biçimde ölçen
yöntemi kullanır. Sözleşmenin niteliğine bağlı olarak, bu yöntemler
aşağıdakileri içerebilir:
a) bugüne kadar yapılan işle ilgili katlanılan sözleşme
maliyetlerinin öngörülen toplam inşaat maliyetlerine oranı;
b) yapılan işe ilişkin incelemeler; veya
c) sözleşmeye konu işin fiziki tamamlanma oranı.
Müşteriden alınan avanslar ve hakedişler genellikle yapılan
işi yansıtmaz.
31. Tamamlanma aşamasının hesaplanma gününe kadar
katlanılmış olan inşaat maliyetleri esas alınarak belirlenmesi
durumunda, hesaplama gününe kadar katlanılan maliyetler içine yalnızca
yapılan işi yansıtan sözleşme maliyetleri dahil edilir. Dahil
edilmeyecek sözleşme maliyetlerine ilişkin örneklere aşağıda yer
verilmiştir:
a) özellikle sözleşme konusu iş için imal edilen malzemeler
hariç olmak üzere, sözleşme kapsamında gelecekte yapılacak işlere
ilişkin olarak inşaat alanına teslim edilen veya kullanılmak üzere
ayrılmış ancak henüz kullanıma yönelik olarak kurulmamış, kullanılmamış
veya uygulanmamış malzeme maliyetleri; ve
b) yapılan ikincil sözleşme gereği, henüz iş yapılmadan
taşeronlara yapılan ödemeler.
32. Bir inşaat sözleşmesinin sonucunun güvenilir biçimde
tahmin edilememesi durumunda:
a) sadece katlanılmış sözleşme maliyetlerinin geri
kazanılabilmesi muhtemel olan kısmı kadar gelir kaydedilir; ve
b) sözleşme maliyetleri oluştukları dönemin gideri olarak
finansal tablolara yansıtılır.
İnşaat sözleşmesine ilişkin bir zarar beklentisi oluştuğu
an beklenen zarar tutarı 36. madde uyarınca doğrudan gider olarak
kaydedilir.
33. Sözleşmenin başlangıç aşamalarında sözleşme sonucunun
güvenilir biçimde öngörülememesi sıkça karşılaşılan bir durumdur.
Bununla beraber, yüklenicinin katlandığı maliyetlerin tarafına ödenmesi
muhtemel olabilir. Bu nedenle sözleşme geliri ancak katlanılmış
maliyetlerden geri kazanılabilmesi muhtemel olan kısım esas alınarak
kaydedilir. Sözleşme sonucu güvenilir biçimde tahmin edilemediğinden,
kâr tahakkuk ettirilmez. Ancak sözleşme sonucu güvenilir biçimde tahmin
edilememekle beraber, toplam sözleşme maliyetlerinin toplam sözleşme
gelirini aşması muhtemel olabilir. Böyle durumlarda, toplam sözleşme
maliyetlerinin toplam sözleşme gelirini aşması beklenen kısmı 36. madde
uyarınca doğrudan gider olarak finansal tablolara yansıtılır.
34. Müşteriden geri kazanılabilme olasılığı düşük olan
sözleşme maliyetleri hemen gider olarak muhasebeleştirilir. Müşteriden
geri kazanılabilme olasılığı düşük olan ve hemen gider olarak
muhasebeleştirilmesi gereken sözleşme maliyetleri ile ilgili durumlara
ilişkin örnek sözleşmeler aşağıdakileri içerir:
a) geçerliliği konusunda ciddi kuşkular bulunduğu için tam
anlamıyla yürürlüğe konulamayanlar;
b) tamamlanması askıdaki bir dava veya yasal düzenleme
sonucuna bağlı olanlar,
c) istimlak veya kamulaştırılma olasılığı bulunan mülklerle
ilişkisi bulunanlar;
d) müşterinin yükümlülüklerini yerine getirmesi mümkün
olmayanlar; veya
e) yüklenicinin sözleşmeye konu işi tamamlama olanağı
bulunmayan, veya bu nedenle sözleşmedeki yükümlülüklerini yerine
getirmesi gereği ortaya çıkanlar.
35. Sözleşme sonucunun güvenilir biçimde tahmin edilmesini
engelleyen belirsizliklerin ortadan kalkması durumunda, inşaat
sözleşmesine ilişkin gelir ve giderler 32. madde yerine 22. madde
uyarınca muhasebeleştirilir.
Beklenen Zararların
Muhasebeleştirilmesi
36. Toplam sözleşme maliyetlerinin toplam sözleşme gelirini
aşması muhtemelse beklenen zarar doğrudan gider olarak finansal
tablolara yansıtılır.
37. Böyle bir zarar tutarı aşağıdakilerden bağımsız olarak
saptanır:
a) sözleşme konusu işe başlanmış olsun olmasın;
b) sözleşme konusu işin tamamlanma aşaması; veya
c) 9. madde uyarınca ayrı bir inşaat sözleşmesi olarak
değerlendirilmeyen diğer sözleşmelerden beklenen kâr tutarı.
Tahminlerdeki Değişiklikler
38. Tamamlanma yüzdesi yöntemi her hesap döneminde sözleşme
geliri ve sözleşme maliyetlerine ilişkin cari tahminlere birikimli
olarak uygulanır. Bu nedenle, sözleşme geliri veya sözleşme
maliyetlerine ilişkin tahminlerdeki bir değişikliğin etkisi veya
sözleşme sonucuna ilişkin tahminlerdeki değişikliğin etkisi, muhasebe
tahminlerindeki bir değişiklik olarak muhasebeleştirilir (bkz TMS 8,
Muhasebe Politikaları, Muhasebe Tahminlerindeki Değişiklikler ve
Hatalar). Değiştirilen tahminler değişikliğin yapıldığı dönemin gelir
tablosuna yansıtılan gelir ve gider tutarlarının belirlenmesinde ve
izleyen dönemlerde kullanılır.
Açıklama
39. Bir yüklenici işletme aşağıdaki hususları açıklar:
a) dönem geliri olarak finansal tablolara yansıtılan
sözleşme geliri tutarı;
b) dönem içinde kaydedilen sözleşme gelirinin saptanmasında
kullanılan yöntemler; ve
c) devam eden sözleşmelere konu işlerin tamamlanma
aşamasının saptanmasında kullanılan yöntemler.
40. Bir işletme bilanço tarihinde devam eden sözleşmelere
ilişkin olarak aşağıdakilerden her birini açıklamak durumundadır:
a) bilanço tarihine kadar katlanılan maliyetler ile
finansal tablolara yansıtılan kârların (kaydedilmiş zararlar düşüldükten
sonra) toplam tutarı
b) alınan avansların tutarı; ve
c) hak edişler üzerinden teminat olarak alıkonulan
tutarları.
41. Hakedişler üzerinden teminat olarak alıkonulan
tutarlar, bu tutarların ödenebilmesi için sözleşmede belirtilmiş
koşulların gereği yerine getirilene veya eksiklikler giderilene kadar
ödenmeyen hakediş tutarlarıdır. Hakedişler müşteri tarafından ödenmiş
olsun olmasın bir sözleşmeyle ilgili yapılan işlerin faturalanmış
tutarlarıdır. Alınan avanslar ise yüklenici tarafından ilgili iş
yapılmadan önce alınan tutarlardır.
42. Bir işletme, sözleşmeye konu işle ilgili;
a) müşterilerden olan brüt alacak tutarını varlık; ve
b) müşterilere olan brüt yükümlülük tutarını ise borç
olarak göstermelidir.
43. Brüt alacak tutarı; katlanılan maliyetler ve sonuç
hesaplarına yansıtılmış kârlar toplamından, sonuç hesaplarına
yansıtılmış zararlar düşüldükten sonra kalan tutarın, hak edişler
toplamını aştığı devam eden tüm sözleşmeler için;
a) katlanılan maliyetler artı sonuç hesaplarına yansıtılmış
kârlar tutarından;
b) sonuç hesaplarına yansıtılmış zararlar ve hakedişler
toplamı düşülerek hesaplanan net tutardır.
44. Brüt yükümlülük tutarı; hak edişlerin, katlanılan
maliyetler ile sonuç hesaplarına yansıtılmış kârlar toplamından, sonuç
hesaplarına yansıtılmış zararlar düşüldükten sonra kalan tutarı aştığı
devam eden tüm sözleşmeler için;
a) katlanılan maliyetler artı sonuç hesaplarına yansıtılmış
kârlar tutarından;
b) sonuç hesaplarına yansıtılmış zararlar ve hakedişler
toplamı düşülerek hesaplanan net tutardır.
45. Bir işletme varsa koşullu yükümlülük ve varlıklarını "TMS
37 Karşılıklar, Koşullu Yükümlülükler ve Koşullu Varlıklar" standardına
göre açıklar. Koşullu yükümlülükler ve koşullu varlıklar garanti
kapsamında yapılan işler nedeniyle oluşan maliyetler, ek ödeme
talepleri, cezalar veya olası zararlar gibi kalemlerden kaynaklanabilir.
Yürürlük Tarihi
46. Bu Standard, 31/12/2005 tarihinden sonra başlayan hesap
dönemlerinde uygulanmak üzere yürürlüğe girer.
|
