1. Giriş
5615 sayılı Kanunla 193 sayılı Gelir Vergisi
Kanununda yapılan değişiklikler sonucu vergi sistemine giren
gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi
uygulaması ile ilgili açıklama ve düzenlemeler bu Tebliğin
konusunu oluşturmaktadır.
2. Yasal Düzenleme
5615 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun[1] 2
nci maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun mülga 32 nci
maddesi 01/01/2008 tarihinden geçerli olmak üzere başlığıyla
birlikte aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir.
"Asgari geçim indirimi
Madde 32- Ücretin gerçek usûlde
vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.
Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği
takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16
yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt
tutarının; mükellefin kendisi için % 50'si, çalışmayan ve herhangi
bir geliri olmayan eşi için % 10'u, çocukların her biri için ayrı
ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5 diğer çocuklar için %
5'idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam
ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas
alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar
ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir
dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın,
hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup
edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.
İndirimin uygulamasında "çocuk" tabiri,
mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan
(nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını
kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18
yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, "eş"
tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade
eder.
İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin
elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır.
İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak
kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için
ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine
uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını
sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.
Bakanlar Kurulu, indirim konusu yapılacak toplam
tutarın asgarî ücretin yıllık brüt tutarını aşmaması şartıyla
ikinci fıkrada belirtilen asgarî geçim indirimi oranlarını
artırmaya veya kanunî oranına kadar indirmeye yetkilidir.
Asgarî geçim indiriminin uygulama dönemleri ve
mahsup şekli ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Maliye
Bakanlığınca belirlenir."
3. Uygulamanın Esasları
Asgari geçim indirimi uygulamasından ücretleri
gerçek usulde vergilendirilen (net ücret sözleşmesi ile çalışanlar
dahil) gerçek kişiler yararlanabilecektir.
Asgari geçim indirimi; ücretleri gerçek usulde
vergilendirilen hizmet erbabının elde ettiği ücret gelirinden
takvim yılı başında belirlenen 16 yaşından büyük işçiler için
uygulanan asgari ücretin yıllık brüt tutarına ;
- Mükellefin kendisi için % 50 ‘si
- Çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi
için % 10'u
- Çocukların her biri için ayrı ayrı olmak
üzere ilk iki çocuk için % 7,5'i
- Diğer çocuklar için % 5'i olmak üzere
ücretlinin şahsi ve medeni durumu dikkat
alınarak hesaplanan indirim oranlarının uygulanması sonucu
bulunacak matrahın, Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde
yer alan Gelir Vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine
uygulanan oranla çarpılması sonucu bulunacak indirim tutarının
1/12'sinin aylık olarak hesaplanan gelir vergisinden mahsup
edilmesi yoluyla bulunacaktır.
- Asgari geçim indirimi tutarının ücretlinin
aylık hesaplanan vergisinden fazla olması
halinde fazlası dikkate alınmayacaktır.
- Asgari geçim indirimden, ücret gelirlerini
yıllık beyanname ile bildirenlerde
yararlanabilecektir.
Aşağıda sayılanlar ise asgari geçim indirimi
uygulamasından yararlanamazlar.
- Ücretleri diğer ücret kapsamında
vergilendirilen hizmet erbabı
- Ücret dışında gelir vergisine tabi diğer
gelir unsurlarını elde edenler
- Dar mükellefiyet kapsamında ücret geliri elde
edenler
4. Uygulamanın Yürürlüğe Giriş Tarihi
Asgari geçim indirimi 2008 yılından itibaren
elde edilecek ücret gelirlerine uygulanmak üzere 01/01/2008
tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.
5. Asgari Geçim İndirimi Tutarının
Hesaplanması
Asgari geçim indirimi tutarı, ücretin elde
edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde
çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin
yıllık brüt tutarına bu tebliğin 3 üncü bölümünde yer alan
oranların uygulanması ile bulunan matraha gelir vergisi
tarifesinin birinci gelir dilimine karşılık gelen oranıyla çarpımı
sonucu bulunur. Bulunan yıllık tutar 12'ye bölünerek aylık indirim
tutarı hesaplanır.
Asgari Geçim İndirimi Aylık Tutarı=
|
[(Asgari Ücret Yıllık Brüt
Tutarı x Asgari Geçim İndirim Oranı) x %15*] |
| |
12 |
|
Bulunan tutar, ücretlinin Asgari geçim
indiriminden bir yıl boyunca faydalanacağı net menfaattir.
Bu tutar her ücretli için asgarî ücret üzerinden
hesaplanan yıllık vergi tutarını aşamayacak ve takvim yılı içinde
asgari ücrette meydana gelen değişiklikler asgari geçim indirimi
uygulamasında dikkate alınmayacaktır.
Ücretlinin faydalanacağı azami tutar, ücreti
üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlı olduğundan, mahsup
edilecek kısmın fazla olması halinde ücretliye iade
yapılmayacaktır.
Örnek 1**:
Çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi
ile dört çocuğu bulunan asgari ücretlinin 2008 yılında
yararlanabileceği asgari geçim indirimi tutarı aşağıdaki şekilde
hesaplanacaktır. (Ücretlinin Ocak/2008 Ayında Hesaplanan Gelir
Vergisi 71,72 YTL dir.)
| 2008/Ocak ayında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12 ) |
: 6.750,00 YTL |
| Asgari Geçim İndirimi Oranı |
|
: % 85 |
| - Mükellefin kendisi için % 50 |
|
|
| - Mükellefin eşi için % 10
|
|
|
| - Mükellefin çocukları için % 25 |
|
|
| Asgari Geçim İndirimi Matrah
(6.750,00 x % 85) |
: 5.737,50 YTL |
| Asgari Geçim İndiriminin Yıllık
Tutarı (5.737,50 x % 15) |
: 860,62 YTL |
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12'si olan ( 860,62
/ 12 ) 71,72 YTL, aylık olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifatı
tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin asgari geçim indirimi mahsup
işlemi aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
| - 2008 yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti |
: 562,50 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı |
: 478,13 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan
Gelir Vergisi |
: 71,72 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari
Geçim İndirimi Tutarı : |
: 71,72 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir
Vergisi |
: 0 YTL'dir |
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar 71,72 YTL ücretliye daha fazla ödeme
yapacaktır. Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar
403,03 YTL iken 474,75 YTL olmaktadır.
Örnek 2:
Eşi çalışan ve iki çocuğu olan asgari ücretlinin
2008 yılı asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
| 2008 Ocak Ayı Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12) |
: 6.750,00 YTL |
| Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi Oranı |
: % 65 |
| - Mükellefin kendisi için %
50 |
|
|
| - Mükellefin çocukları için % 15 |
|
|
| Asgari Geçim İndirimi Matrah
(6.750,00 x % 65) |
: 4.387,50 YTL |
| Asgari Geçim İndiriminin Yıllık
Tutarı ( 4.387,50 x % 15 ) |
: 658,13 YTL'dir. |
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12'si olan ( 658,13
/ 12 ) 54,84 YTL, aylık olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifatı
tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin asgari geçim indirimi mahsup
işlemi aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
| - 2008 yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti |
: 562,50 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı |
: 478,13 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan
Gelir Vergisi |
: 71,72 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari
Geçim İndirimi Tutarı : |
: 54,84 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir
Vergisi |
: 16,88 YTL'dir. |
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar 54,84 YTL ücretliye daha fazla ödeme
yapacaktır. Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar
403,03 YTL iken 457,87 YTL olmaktadır
Örnek 3:
Bekar olan ve üçüncü derece (aylık 140 YTL***) sakatlık
indiriminden faydalanmakta olan bir ücretlinin 2008 yılı asgari
geçim indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
| 2008 Ocak Ayı Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12) |
: 6.750,00 YTL |
| Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi Oranı |
: % 50 |
| - Mükellefin kendisi için %
50 |
|
|
| Asgari Geçim İndirimi Matrah
(6.750,00 x % 50) |
: 3.375,00 YTL |
| Asgari Geçim İndiriminin Yıllık
Tutarı ( 3.375,00 x % 15 ) |
: 506,25 YTL'dir |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti |
: 562,50 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı |
: 478,13 YTL |
| - Üçüncü Derece Sakatlık
İndirimi |
: 140,00 YTL |
| - Sakatlık İndirimi Düşüldükten
Sonra Kalan Tevkifat Matrahı |
: 338,13 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden
Hesaplanan Gelir Vergisi |
: 50,72 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup
Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı : |
: 42,19 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek
Gelir Vergisi |
: 8,53 YTL'dir |
Bu ücretlinin gelir vergisi matrahı
hesaplanırken sakatlık indirimi de mahsup edilecektir. Sakatlık
indiriminin mahsubundan sonra kalan gelir vergisi matrahı
üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarından, yıllık asgari geçim
indirimi tutarının 1/12'si olan (506,25/12) 42,19 YTL'si mahsup
edilecektir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar 42,19 YTL ücretliye daha fazla ödeme
yapacaktır. Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar
sakatlık indirimi tutarı ile birlikte 424,03 YTL iken 466,22 YTL
olmaktadır.
Örnek 4:
Eşi çalışan ve bir çocuğu bulunan asgari
ücretlinin 2008 Ocak ayında 15 günlük süre çalışması halinde,
asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
| 2008 Ocak Ayı Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12) |
: 6.750,00 YTL |
| Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi Oranı |
: % 57,5 |
| - Mükellefin kendisi için %
50 |
|
|
| - Mükellefin çocukları için % 7,5 |
|
|
| Asgari Geçim İndirimi Matrah
(6.750,00 x % 57,5) |
: 3.881,25 YTL |
| Asgari Geçim İndiriminin Yıllık
Tutarı ( 3.881,25 x % 15 ) |
: 582,19 YTL'dir |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti |
: 281,25 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı |
: 239,07 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden
Hesaplanan Gelir Vergisi |
: 35,86 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup
Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı : |
: 48,52 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek
Gelir Vergisi |
: 0,00 YTL'dir |
Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay
kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim
tutarları esas alınacağından hesaplanan yıllık tutarın 1/12'si
olan ( 582,19 / 12) 48,52 YTL'si Ocak ayına ait gelir vergisi
tutarından (35,86 YTL) mahsup edilecektir.
Asgari geçim indirimi tutarı, hesaplanan gelir
vergisi tutarından fazla olamayacağından bu ücretli asgari geçim
indiriminden 48,52 YTL yerine gelir vergisi tutarı olan 35,86 YTL
kadar yararlanacak olup mahsup edilecek kısmın fazla olması
nedeniyle iade yapılmayacaktır.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar 35,86 YTL ücretliye daha fazla ödeme
yapacaktır. Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar
201,52 YTL iken 237,38 YTL olmaktadır.
Örnek 5:
Eşi çalışmayan ve çocuğu bulunmayan 850 YTL brüt
maaşla çalışmakta olan ücretlinin 2008 yılı asgari geçim indirimi
tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
| 2008 Ocak Ayı Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12) |
: 6.750,00 YTL |
| Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi Oranı |
: % 60 |
| - Mükellefin kendisi için %
50 |
|
|
| - Mükellefin eşi için % 10 |
|
|
| Asgari Geçim İndirimi Matrah
(6.750,00 x % 60) |
: 4.050,00 YTL |
| Asgari Geçim İndiriminin Yıllık
Tutarı ( 4.050 x % 15 ) |
: 607,50 YTL'dir |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti |
: 850,00 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı |
: 722,50 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden
Hesaplanan Gelir Vergisi |
: 108,38 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup
Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı : |
: 50,63 YTL |
| - 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek
Gelir Vergisi |
: 57,75 YTL'dir |
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar 50,63 YTL ücretliye daha fazla ödeme
yapacaktır. Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar
609,02 YTL iken 659,65 YTL olmaktadır.
6. Medeni Durumun ve Eşin Gelirinin
Olmadığının Tespiti,
Eşinin çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin
olmadığına dair ücretlinin beyanı (aksi tespit edilmediği sürece)
yeterli bulunacaktır.
Öteden beri çalışan ücretlilerin medeni
durumları ve çocuk sayıları hakkında işverenlerinde mevcut
bilgiler esas alınacaktır. Ancak, ücretliler bu durumlarında her
hangi bir değişiklik olmuş olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm,
doğum vb.) değişiklikleri işverene bir ay içerisinde "Aile Durumu
Bildirimi" (EK:1) ile bildirmek zorundadır. Asgari geçim indirimi
oranını etkileyen medeni durumu veya çocuk sayısında meydana gelen
değişiklikler, değişikliğin işverene bildirildiği tarih
itibariyle uygulanacaktır.
Örnek 6:
Eşi Çalışan ve bir çocuğu bulunan ücretli aylık
48,52 YTL asgari geçim indiriminden yararlanmaktadır. 05 Nisan
tarihinde bir çocuğu dünyaya geldiğini işverenine bildiren bu
ücretlinin 2008 yılı Nisan ayı ve takip eden aylara ilişkin asgari
geçim İndirimi şu şekilde hesaplanacaktır.
| 2008 Ocak Ayı Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12) |
: 6.750,00 YTL |
| Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi Oranı |
: % 65 |
| - Mükellefin kendisi için %
50 |
|
|
| - Mükellefin çocukları için % 15 |
|
|
| Asgari Geçim İndirimi Matrah
(6.750,00 x % 65) |
: 4.387,50 YTL |
| Asgari Geçim İndiriminin Yıllık
Tutarı (4.387,50 x % 15 ) |
: 658,13 YTL'dir. |
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12'si olan 48,52 YTL,
ilk 3 ay için aylık olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifatı
tutarından mahsup edilirken, doğum nedeniyle yeni indirim tutarı
olan aylık 54,84 YTL kalan 9 ay için aylık olarak hesaplanan
gelir vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilecektir.
7. Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerce
Yapılacak İşlemler
İşverenler, kendilerinde mevcut medeni durum ve
çocuk sayısı ile ilgili bilgiler doğrultusunda yukarıda açıklanan
esaslar çerçevesinde, her yıl Ocak ayı itibariyle örneği ekli
"Asgari Geçim İndirimine Ait Bordro"yu (Ek:2) düzenleyeceklerdir.
Her bir ücretlinin yararlanacağı asgari geçim indirimi ayrı ayrı
hesaplanarak bordroda gösterilecektir. Yıl içerisinde meydana
gelen değişiklikler için ayrı bir bordro düzenlenecektir. Bordro
işveren nezdinde muhafaza edilecek olup, istendiği takdirde
yetkililere ibraz edilecektir.
İşverenler, Ocak ayında düzenleyecekleri asgari
geçim indirimine ait bordroda her aya ilişkin ücretliler için
hesaplayacakları asgari geçim indirimi tutarını göstereceklerdir.
Mevcut bilgilere göre hesaplanan yıllık asgari geçim indirimi
tutarının her aya isabet eden kısmı ücret üzerinden hesaplanan
vergiden mahsup edilecek ve ücretlilere ücretiyle birlikte peşin
olarak ödenecek, ödenen bu tutar da ilgili ayın muhtasar
beyannamesinde ödenecek gelir vergisinden mahsup edilecektir.
Mahsup edilecek tutar, ücret ödemesinin yapıldığı dönemde, ücret
bordrosunda açılan "Asgari Geçim İndirimi" satırında gösterilecek,
net tutara yansıtılacaktır. Hesaplanan asgari geçim indirimine
ilişkin tutarlar işveren tarafından ilgili aya ilişkin verilecek
muhtasar beyannamede tevkif suretiyle kesilen vergiler toplamından
mahsup edilecek kalan tevkifat tutarı ödenecektir.
Mahsup edilecek asgari geçim indirimi,
ücretlinin o aydaki ücretinden kesilen gelir vergisinden fazla
olamayacaktır. Aşması halinde ise aşan kısım için asgari geçim
indirimi uygulaması yapılmayacaktır.
Muhtasar beyannamede asgari geçim indirimi
tutarının mahsup edilebilmesi için söz konusu tutarın mutlak
suretle ücretlilere ödenmiş olması gerekmektedir. Ücretlilere
ödenmeyen tutarların mahsup edilmesi halinde bu tutar işverenlerce
muhtasar beyanname üzerinden eksik beyan edilmiş ve ödenmemiş
gelir vergisi olarak addolunacaktır.
Üç aylık dönemlerde muhtasar beyanname veren
işverenler, Ocak ayından itibaren asgari geçim indirimi tutarını
her ay ücret ödemesi sırasında ücretliye peşin olarak
ödeyeceklerdir. Asgari geçim indirimi tutarları, Ocak-Şubat-Mart
aylarına ilişkin Nisan ayında verilecek muhtasar beyannamede
mahsup konusu yapılacaktır. Muhtasar beyannamede tevkif yoluyla
kesilen vergiler toplamı üzerinden asgari geçim indirimi tutarı
mahsup edilecektir
8. Muhtasar Beyanname Vermek Zorunda
Olmayan İşverenlerce Yapılacak İşlemler
Genel bütçeye dahil olan daireler, yaptıkları
gelir vergisi tevkifatı için Gelir Vergisi Kanununun 100 üncü
maddesine göre muhtasar beyanname vermemektedir. Bu daireler, hak
kazanılan asgari geçim indirimi tutarını, çalışanlarına
ödeyecekleri ücretler üzerinden tevkif edecekleri vergiden mahsup
edeceklerdir. Dolayısıyla ücretlilere, mahsup edilen vergi tutarı
kadar ödeme yapılmış olacaktır. Asgari geçim indirimi tutarları,
Ek 2'de yer alan "Asgari Geçim İndirimine Ait Bordro" düzenlenerek
hesap edilecektir.
9. Yıllık Beyanname Veren Ücretlilerde
Asgari Geçim İndirimi Uygulaması
9.1.Tevkifata Tabi Olmaması Nedeniyle
Ücret Geliri İçin Yıllık Beyanname Verilmesi
Gelir Vergisi Kanununun 95 inci maddesi gereği
ücretlerinden vergi tevkif usulü cari olmayan ve bu nedenle
ücretlerini yıllık beyanname ile beyan etmek zorunda olan
ücretlilerde asgari geçim indirimi, yıllık beyannamede hesaplanan
gelir vergisinden mahsup edilmek suretiyle gerçekleştirilecektir.
Asgari geçim indiriminden faydalanmak isteyen
ücretli; "Aile Durumu Bildirimi"ni doldurarak yıllık beyannameye
ekleyecektir.
Öte yandan, tevkifata tabi olmayan ücretlerini
yıllık beyanname ile beyan etmek zorunda olan ücretliler bu
beyannameye diğer gelir unsurlarını da dahil etmeleri halinde
asgari geçim indirimi, yıllık beyannamede beyan edilen ücret
gelirlerine isabet eden vergiden mahsup edilecektir.
Örnek 7:
Yabancı ülke konsolosluğunda çalışan ve ücret
istisnasından yararlanmayan Türk uyruklu bir hizmet erbabı yıllık
30.000 YTL ücret geliri elde etmektedir. Bu mükellef aynı zamanda
20.000 YTL işyeri kira geliri elde etmiştir. Hizmet erbabının eşi
çalışmamakta olup bir çocuğu bulunmaktadır.
Bu gelirleri için vereceği yıllık beyannamede
asgari geçim indirimi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
| 2008/Ocak ayında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12 ) |
: 6.750,00 YTL |
| Asgari Geçim İndirimi Oranı |
|
: % 67,5 |
| - Mükellefin kendisi için % 50 |
|
|
| - Mükellefin eşi için % 10
|
|
|
| - Mükellefin çocukları için % 7,5 |
|
|
| Asgari Geçim İndirimi Matrah
(6.750,00 x % 67,5) |
: 4.556,25 YTL |
| Asgari Geçim İndiriminin Yıllık
Tutarı (4.556,25 YTL x % 15) |
: 683,44 YTL'dir. |
Ücret geliri ve işyeri kira geliri nedeniyle
verilen yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisi
tutarı (Ücret matrahı: 25.500 YTL + GMSİ Matrahı: 15.000 YTL =
40.500 YTL) 9.230,00 YTL'dir. Yıllık beyannamede hesaplanan vergi
toplamından ücret gelirine isabet eden vergi miktarı olan 5.811,50
YTL'den asgari geçim indirimi tutarı olan 683,44 YTL beyanname
üzerinden mahsup edilecektir. Böylece yıllık beyanname ile
bildirilen ücret gelirine isabet eden vergiden, asgari geçim
indirimi tutarı mahsup edilerek indirim tutarı ücretliye
yansıtılacaktır.
Diğer taraftan, ücret gelirine isabet eden vergi
miktarı, asgari geçim indirimi tutarından az olması halinde sadece
ücret gelirine isabet eden vergi kadar kısım mahsup edilecek olup
aşan kısım diğer gelirlere isabet eden vergiden mahsup
edilmeyecektir.
9.2. Birden Fazla İşverenden Ücret
Alınması Dolayısıyla Ücret Gelirinin Yıllık eyanname İle Beyan
Edilmesi
Asgari geçim indirimi uygulaması işverenler
aracılığıyla gerçekleştirileceğinden tevkifata tabi ücretlerini
yıllık beyanname ile beyan eden ücretliler yıllık beyannamelerinde
indirim uygulamasına ilişkin olarak herhangi bir bildirimde
bulunmayacaklardır.
Ücretlerinden vergi tevkifatı yapılan ve
işverenler aracılığı ile yıl içinde asgari geçim indiriminden
yararlanan mükelleflerin, tevkifata tabi ücret gelirlerini yıllık
beyannameye dahil etmeleri halinde, beyan edilen gelir üzerinden
hesaplanan vergiden, yıl içinde kendisine ödenen ücret üzerinden
kesilen gelir vergisinin asgari geçim indirimi mahsup edilmeden
önceki tutarı mahsup edilecektir. Böylelikle kaynakta vergileme
sırasında ücretliye ödenmiş olan asgari geçim indirimi
tutarlarının, yıllık beyanname üzerinden yapılan vergileme
sonucunda da ücretlide kalması sağlanmış olacaktır.
Örnek 8:
Eşi çalışan ve üç çocuğu olan ücretli birinci
işverenden 2007 yılında 24.000 YTL ikinci işverenden ise 21.000
YTL ücret geliri elde etmiştir. Ücretlerin tamamı
tevkif yoluyla vergilendirilmiş bulunmaktadır.
Birden sonraki işverenden alınan ücret (21.000
YTL), 2007 yılı için geçerli olan 19.000 YTL'lik beyan sınırını
aştığı için 45.000 YTL'lik ücret gelirinin tamamı beyan
edilecektir.
| 2008/Ocak ayında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12 ) |
: 6.750,00 YTL |
| Asgari Geçim İndirimi Oranı |
|
: % 70 |
| - Mükellefin kendisi için % 50 |
|
|
| - Mükellefin çocukları için % 20
|
|
|
| Asgari Geçim İndirimi Matrah
(6.750,00 x % 70) |
: 4.725,00 YTL |
| Asgari Geçim İndiriminin Yıllık
Tutarı (4.725,00 YTL x % 15) |
: 708,75 YTL |
Asgari geçim indirimi tutarı, ücretlinin yıl
içinde net ücreti hesaplanırken tevkif edilecek vergi tutarından
mahsup edilmek suretiyle mükellefe yansıtılmıştır.
Yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi
nedeniyle beyanname üzerinden hesaplanan 8.622,50 YTL'lik ödenecek
gelir vergisinden, asgari geçim indirimi mahsup edilmeden önceki
vergi tevkifatı tutarları toplamı olan (3.803,00 +
3.195,03=) 6.998,00 YTL beyanname üzerinden mahsup
edilecektir. Böylece mükellef 1.624,50 YTL Gelir Vergisi
ödeyecektir.
10. Asgari Geçim İndirimi Uygulamasına
İlişkin Diğer Hususlar
10.1. Birden Fazla İşverenden Ücret Alan
Ücretlilerde Asgari Geçim İndirimi Uygulaması
Aynı zamanda birden fazla işverenden ücret
alınması halinde, asgari geçim indirimi uygulaması, en yüksek
ücretin elde edildiği işveren tarafından gerçekleştirilecektir.
Ücretli medeni durumu ve çocuk sayısı hakkında
bildirimini, en yüksek ücret geliri elde ettiği işverene vererek,
uygulamanın ilgili işverence yerine getirilmesini sağlayacaktır.
Ücretlinin aynı anda birden fazla işverenden dolayı asgari geçim
indiriminde faydalandığının tespiti halinde oluşan vergi ziyaı,
ücretliden cezalı olarak tahsil edilecektir.
10.2. Ödenmesi Gereken Gelir Vergisinin
Eksik Hesaplanması Halinde Uygulanacak Cezai Müeyyideler
213 sayılı Vergi Usul Kanununun 341 inci
maddesinde aşağıdaki hükme yer verilmiştir.
"Vergi ziyaı, mükellefin veya sorumlunun
vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi
veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk
ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder.
Şahsi, medeni haller veya aile durumu hakkında
gerçeğe aykırı beyanlar ile veya sair suretlerle verginin noksan
tahakkuk ettirilmesine veya haksız yere geri verilmesine sebebiyet
vermek de vergi ziyaı hükmündedir.
Yukarıdaki fıkralarda yazılı hallerde verginin
sonradan tahakkuk ettirilmesi veya tamamlanması veyahut haksız
iadenin geri alınması ceza uygulanmasına mani teşkil etmez."
İşverenler tarafından hizmet erbabının ücret
gelirlerinden kesilen gelir vergisinden mahsup edilen asgari geçim
indirimi, o ayki ücretiyle birlikte ücretliye nakden ödenmesi
gerekir. Aksi takdirde, ücretliye nakden ödenmeyen asgari geçim
indirimi, işverenler tarafından haksız yere yapılan bir mahsup
işlemi niteliği taşıyacak ve tevkif suretiyle kesilen verginin bu
tutar kadar olan kısmı, muhtasar beyanname ile eksik beyan edilmiş
olacaktır.
Bu nedenle, yukarıda belirtilen şekilde
ücretliye nakden ödenmeyen vergi indirimi o ayda eksik beyan
edilmiş vergi tevkifatı olarak kabul edilerek, bu vergiler için de
işverenler hakkında cezalı tarhiyat yapılacaktır.
Tebliğ olunur.
Ekler
1: Aile Durumu Bildirimi
2: Asgari Geçim İndirimine Ait Bordro
[1]
04/04/2008 tarih ve 26483 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.
* 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü
maddesinde yazılı tarifenin birinci gelir dilimine karşılık gelen
oran % 15'dir.
** Tebliğde yer alan örneklerde 2008 takvim yılı
için asgarî ücret tutarı tebliğin yayımı tarihinde
belirlenmediğinden, 2007 yılı takvim yılı başında belirlenen
asgari ücret tutarı olan 562,50-YTL dikkate alınmıştır. 2008
takvim yılı içinde ise, yılbaşında geçerli olacak yeni brüt asgarî
ücret tutarı dikkate alınacaktır.
Ayrıca, ücretin net tutarı tespit edilirken SSK.
primleri ile damga vergisi dikkate alınmıştır.
*** 2008 yılı için belirlenen sakatlık indirimi
tutarları tebliğin yayımı tarihinde belirlenmediğinden 2007 yılı
sakatlık İndirimi tutarları dikkate alınmıştır.
