Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun(1)
(VUK) 175 inci maddesi ile Maliye Bakanlığı; muhasebe
standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların
çıkarılmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmeye, bunları
mükellef, şirket ve işletme türleri itibariyle uygulatmaya,
muhasebe kayıtlarını bilgisayar programları aracılığıyla izleyen
mükellefler ile bu bilgisayar programlarını üreten gerçek ve
tüzel kişilerce uyulması gereken kuralları ve bilgisayar
programlarının içermesi gereken asgari hususlar ile standartları
ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili
kılınmıştır.
Yine VUK’nun Mükerrer 257 nci maddesinin 1 ve
3 numaralı fıkraları hükmü ile Maliye Bakanlığı; mükellefler ve
meslek grupları itibariyle muhasebe usul ve esaslarını tespit
etmeye, bu Kanuna göre tutulmakta olan defter ve belgeler ile
bunlara ilaveten tutulmasını veya düzenlenmesini uygun gördüğü
defter ve belgelerin mahiyet, şekil ve ihtiva etmesi zorunlu
bilgileri belirlemeye, bunlarda değişiklik yapmaya ve tutulması
ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film,
mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması
veya bu kayıt ortamlarında saklanması hususunda izin vermeye
veya zorunluluk getirmeye, bu şekilde tutulacak defter ve
kayıtların kopyalarının Maliye Bakanlığında veya muhafaza
etmekle görevlendireceği kurumlarda saklanması zorunluluğu
getirmeye ve bu konuda uygulama usul ve esaslarını belirlemeye
yetkili kılınmıştır.
Yukarıda belirtilen yetkilere dayanılarak;
1-Muhasebe kayıtlarını onaylı muhasebe
bilgisayar programları aracılığıyla izlemesi gereken mükelelfler
ile kendi geliştirdikleri muhasebe bilgisayar programları
aracılığıyla izleyen mükelleflerin uyması gereken kurallar ve
sorumluluklara,
2-Muhasebe bilgisayar programlarını üreten
gerçek ve tüzel kişilerce uyulması gereken kurallar ve
sorumluluklara ve
3-Muhasebe bilgisayar programlarının içermesi
gereken asgari hususlar ve standartların
belirlenmesine yönelik usul ve esaslara
ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaların
yapılması gerekli görülmüştür.
Bu Tebliğ, mükelleflerin VUK hükümleri
uyarınca kağıt ortamında düzenledikleri, aldıkları, muhafaza ve
ibraz ettikleri belge, kayıt ve defterler yerine aynı bilgileri
içerecek şekilde elektronik belge, elektronik kayıt ve
elektronik defterlerin oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi,
muhafazası ve ibrazı uygulamasını konu alan elektronik muhasebe
düzenlemelerini kapsamamaktadır.
I- MUHASEBE KAYITLARINI ONAYLI BİLGİSAYAR
PROGRAMLARI ARACILIĞIYLA İZLEMESİ GEREKEN MÜKELLEFLER
Bilanço usulüne göre defter tutan
mükelleflerin muhasebelerini Maliye Bakanlığınca onaylanmış
bilgisayar parogramları aracılığıyla izlemeleri zorunludur.
Muhasebelerini kendi geliştirdikleri muhasebe
bilgisayar programları aracılığıyla izleyen mükelleflerin
programlarını 01.01.2007 tarihine kadar bu Tebliğde belirtilen
asgari husus ve standartlara uygun hale getirmeleri zorunludur.
Bilanço usulüne göre defter tutmakla yükümlü
olan ve muhasebe kayıtlarını Serbest Muhasebeci veya Serbest
Muhasebeci Mali Müşavirler aracılığıyla izleyen mükellefler de
bu Tebliğde belirlenen usul ve esaslara uymak zorundadırlar.
II- MUHASEBE KAYITLARINI ONAYLI BİLGİSAYAR
PROGRAMLARI ARACILIĞIYLA İZLEYEN MÜKELLEFLERİN UYMASI GEREKEN
KURALLAR VE SORUMLULUKLARI
Mükelleflerin uyması gereken kurallar
aşağıdadır.
1- Muhasebe kayıtlarını piyasadan satın
aldıkları bilgisayar programları aracılığıyla izleyen
mükelleflerin kullandıkları muhasebe bilgisayar programlarının
bu Tebliğle belirlenen asgari hususlar ve standartlara sahip
hale getirecek güncelleme programlarına sahip olmaları
zorunludur.
2- Satın aldıkları onaylı muhasebe
programlarında daha sonra kendileri değişiklik yapan mükellefler
bu değişikliklerden dolayı sorumludurlar. Yaptıkları
değişiklikler nedeniyle kullandıkları onaylı muhasebe
programlarını bu Tebliğ ile getirilen asgari husus ve
standartları karşılayamayacak duruma getiren mükelleflere
VUK’nun 359 uncu maddesinin yanı sıra asgari standartları ihlal
eden muhasebe programı üreten kişilere uygulanacak cezalar da
uygulanacaktır.
3- Muhasebe kayıtlarını kendi geliştirdikleri
bilgisayar programları aracılığıyla izleyen mükellefler
kullandıkları muhasebe bilgisayar programlarını bu Tebliğde
belirtilen asgari husus ve standartlara uygun hale getirmek
zorundadırlar. Programların asgari husus ve standartlara uygun
olup olmadığının tespiti için bu Tebliğin III/2 maddesinde
belirtilen gerekli testleri başarıyla geçmeleri zorunludur.
Programlarını asgari husus ve standartlara uygun hale getirmeyen
mükelleflere, VUK’nun 359 uncu maddesinin yanı sıra asgari
standartları ihlal eden muhasebe programı üreten kişilere
uygulanacak cezalar da uygulanacaktır.
4- Mükellefler, bilgisayar programı
aracılığıyla izledikleri muhasebe kayıtlarını 213 sayılı Vergi
Usul Kanunu hükümleri uyarınca yasal kağıt defter ve
belgelerinde olduğu gibi saklamak ve vergi inceleme
elemanlarınca istendiğinde ibraz etmek zorundadırlar. Bu nedenle
mükelleflerin, muhasebe işlemlerinde kullandıkları bilgisayar
ve/veya programlarda meydana gelebilecek bozulma, çalınma gibi
risklere karşı önlem almaları gerekmektedir. Muhasebe
kayıtlarının geçici vergi dönemleri itibariyle başka bir
elektronik ortama aktarılarak saklanması zorunludur.
5- Müşterilerinin muhasebe kayıtlarını
bilgisayar programları aracılığıyla izleyen Serbest
Muhasebeciler ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler de onaylı
muhasebe programları kullanmak ve bu bölümde belirlenen usul ve
esaslara uymak zorundadırlar.
6- Satın aldıkları ve kullandıkları onaylı
bilgisayar programlarını daha sonra bedelli veya bedelsiz olarak
başka bir mükellefe satan, devreden veya kullanımına izin veren
mükellefler bu durumu vergi idaresi ve programı satan ve üreten
kişilere bildirmekle yükümlüdür.
III-MUHASEBE BİLGİSAYAR PROGRAMLARINI
ÜRETEN GERÇEK VE TÜZEL KİŞİLERİN UYMASI GEREKEN KURALLAR
Muhasebe bilgisayar programlarını üreten
gerçek ve tüzel kişilerce uyulması gereken kurallar aşağıdadır.
1- Muhasebe bilgisayar programlarının bu
Tebliğle belirlenen asgari husus ve standartlara sahip olduğuna
ilişkin Bakanlık onayı almak isteyen gerçek ve tüzel kişiler bir
dilekçe ve ekinde muhasebe programlarının bir örneği ile Maliye
Bakanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığına başvuracaklardır.
2- Muhasebe bilgisayar programlarının bu
Tebliğle belirlenen asgari husus ve standartlara sahip olup
olmadığı Muhasebe Programları Test Komisyonunun görüşü alınarak
Gelir İdaresi Başkanlığınca onaylanır ve muhasebe programı
üreticisine bildirilir. Muhasebe programlarının aynı zamanda, bu
Tebliğle belirlenen beyanname ve bildirimlerin Gelir İdaresi
Başkanlığına elektronik ortamda gönderilmesine ilişkin testleri
de geçmesi zorunludur. Test senaryoları ve muhasebe programları
onaylanmış üreticilerin listesi Gelir İdaresi Başkanlığının
www.gelirler.gov.tr
internet sitesinde yayımlanır.
3- Muhasebe Programları Test Komisyonu, Gelir
İdaresi Daire Başkanı Başkanlığında, Yüksek Öğretim Kurumunca
Üniversitelerden bir, Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma
Kurumundan bir, Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve
Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliğinden bir Serbest
Muhasebeci Mali Müşavir ve bir Yeminli Mali Müşavir olmak üzere
iki, Yazılım Eser Sahipleri Meslek Birliğinden bir ve Yazılım
Sanayicileri Derneğinden görevlendirilen bir üyeden kuruludur.
Komisyon, muhasebe programlarının asgari husus ve standartlara
sahip olup olmadığını tespit etmek ve Gelir İdaresi Başkanlığına
bildirmekle görevlidir.
4- Onaylı muhasebe programı üreticileri yasal
değişiklikler nedeniyle muhasebe programlarında yaptıkları
değişiklikler için de onay almak ve uygulama başlamadan en az 10
gün önce müşterilerine sunmak zorundadırlar. Bu zorunluluğu
yerine getirmeyen üreticilerin onayı iptal edilir. Program
değişikliklerinin komisyon tarafından test edilmeden uygulamaya
geçilmesinin zorunlu olduğu durumlarda sorumluluk program
üreticisine aittir. Bu gibi zorunlu durumlarda üreticiler
tarafından Gelir İdaresi Başkanlığına önceden bilgi verilmesi ve
daha sonra komisyona başvuruda bulunularak onay alınması
mümkündür.
5- Bu Tebliğle asgari husus ve standartlar
belirlendiğinden muhasebe bilgisayar programı üreticileri
programlarında bunlara aykırı olmayan ve güvenilirliğini tehdit
etmeyen ilave husus ve standartlar geliştirebilirler.
6- Bakanlık onayını almış programların onaydan
sonra program üreticisi tarafından yapılan değişiklikler
sebebiyle bu Tebliğe aykırı husus ve standartlar içerdiğinin
tespit edilmesi halinde üretici onay listesinden çıkartılır ve
ayrıca aykırılık tespit edilen her bir muhasebe programı için
özel usulsüzlük cezası ile cezalandırılır.
7- Program üreticileri programlarını satın
alan ve kullanan müşterinin listelerini, birden fazla yer veya
bilgisayarda kurulması ve kullanılması halinde ayrı ayrı, Gelir
İdaresi Başkanlığına aylık listeler halinde elektronik ortamda
bildirmek zorundadırlar.
8- Onay alacak muhasebe programı üreticileri;
faaliyetlerin yürütüleceği ofis, gerekli donanım, programlarda
ortaya çıkabilecek her türlü sorunu çözecek seviyede bilgi
düzeyine sahip yeter sayıda personel, muhasebe programlarının
kullanımına ilişkin basılı kullanım kılavuzu, program içinde
yardım dosyaları ve bu dosyaları ayrıntılı açıklayan on-line
yardım sitesine sahip olmalıdır. Program üreticisinin bu
şartları taşıyıp taşımadığı Maliye Bakanlığı merkez denetim
elemanları ve programcı veya sistem çözümleyicileri ile birlikte
hazırlanacak bir raporla tespit edilir.
IV- MUHASEBE BİLGİSAYAR PROGRAMLARININ
İÇERMESİ GEREKEN ASGARİ HUSUSLAR VE STANDARTLAR
Yazılımlar yürürlükteki mevzuata, belirlenen
hesap planı ve standartlara aykırı olmamak şartıyla istenilen
şekilde hazırlanabilir. Yazılımlar temel muhasebe modülü ve/veya
diğer modüllerden oluşabilir. Ancak, temel muhasebe modülü
asgari olarak yevmiye defteri, defteri kebir, bilanço ve gelir
tablosu ile satışların maliyeti tablosunu içermelidir.
Muhasebe programları bir bütündür.
Programların farklı modüllerden oluşması ve modüllere kayıt
yapılması halinde tek düzen hesap planı çerçevesinde ilgili
hesaplarla bağlantı kurulacak şekilde hazırlanmalıdır.
4.1- Yevmiye Kayıtlarında Bulunması Gereken
Asgari Bilgiler
Muhasebe programlarının içermesi gereken ve
her bir yevmiye kaydında bulunması gereken asgari bilgiler
aşağıdadır.
1- Yevmiye fişinin tarihi ve yevmiye madde
numarası
2- Yevmiye fişinin cinsi (mahsup, tahsil,
tediye) ve numarası
3- Tüm hesapların en alt seviyesindeki kodları
ve isimleri
4- Dayanak belgelerin tarih, seri ve sıra
numarası
5- Belge türü ( Fatura, İrsaliyeli Fatura,
Gider pusulası v.b.)
6- Müşterinin adı-soyadı, unvanı
7- Mal ve/veya hizmet satın alan veya satın
alınan kişinin Vergi Kimlik Numarası ve T.C. Kimlik Numarası
(gerekmesi halinde)
8- Mal veya hizmetin cinsi, fiyatı, miktarı,
tutarı
9- Katma Değer Vergisi (birden fazla malın
bulunduğu faturalarda her bir malın KDV tutarı ve oranı )
10- Özel Tüketim Vergisi (birden fazla malın
bulunduğu faturalarda her bir malın ÖTV tutarı ve oranı )
11- Özel İletişim Vergisi
12- Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi
13- Çalışan kişilerin sayısı, adı-soyadı,
ücreti, tevkif edilen gelir vergisi ve prim ödemeleri tutarı
14- Bağımlı kişilerle yapılan işlemler
15- Açıklama ve diğer bilgiler.
Mükelleflerin, tutarına bakılmaksızın alış
faturalarını asgari bilgileri içerecek şekilde kaydetmeleri
zorunlu olup 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre
Maliye Bakanlığınca tespit belirlenen fatura düzenleme sınırı
altındaki satış kayıtlarını asgari bilgilerin hepsini içerecek
şekilde kaydetmeleri ihtiyaridir. Yevmiye kayıtları yukarıda
belirtilen asgari bilgilere sahip olmalı ve gerektiğinde
inceleme elemanlarına ibraz edilmelidir. Ancak, programlar
yevmiye kayıtlarının yevmiye defterine asgari bilgileri içerecek
şekilde ayrıntılı veya toplam tutarlar olarak kaydedilmesine
izin verecek şekilde hazırlanabilir.
Muhasebe kayıtları en alt seviye kodlarına
göre kaynak belge ilişkisini sağlamalıdır. Yevmiye fişinde
defteri kebir hesabı, ara hesaplar ve en alt seviye kodları ve
isimlere göre listelenmelidir.
4.2- Hesapların En Alt Seviyede Kodlanması,
Hesap İsimlerinin Kullanılması Ve Listelenmesi:
Muhasebe programlarında 3’lü ana hesaplar ile
birlikte aynı zamanda detay hesaplarının da çalıştırılması ve
istenmesi halinde ana hesap bazında veya detay hesap bazında
bilgiye ekranda ulaşılmasının ve başka bir ortama aktarımının ve
analizinin sağlanması zorunludur. Bu itibarla, aşağıdaki
örnekteki gibi veya benzeri detaylı kodlama sisteminin
mükellefler tarafından yapılması ve istenildiğinde hem ana hesap
hem de detaylarına ilişkin bilgilere ulaşılması gerekmektedir.
Örnekte yer alan bilgiler farklı hesaplara ilişkin ayrıntıları
göstermektedir.
| Örnek: |
 |
|
|
|
Borç
|
Alacak
|
| 120 Alıcılar H.S. |
32.529,83
|
23.852,46
|
| |
|
|
| 120 01 Adana Müşterileri |
21.315,45
|
15.741,95
|
| |
|
|
| 120 01 001 X A.Ş. |
12.826,52 |
9.000,00 |
| 120 01 002 Y Ltd.
Şti. |
3.524,86 |
3.524,86 |
| 120 01 003 Z Şahsı |
4.964,07 |
3.217,09 |
| |
|
|
| 120 06 Ankara Müşterileri |
11.214,38
|
8.110,51
|
| |
|
|
| 120 06 001 A Ltd.
Şti. |
3.834,76 |
1.162,15 |
| 120 06 002 B A.Ş. |
5.948,36 |
5.948,36 |
| 120 06 003 C A.Ş. |
1.431,26 |
1.000,00 |
| |
|
|
| 600 Yurt İçi Satışlar |
|
56.849,85
|
| |
|
|
| 600 01 Ticari Mal satışı |
|
42.367,42
|
| |
|
|
| 600 01 001 Buzdolabı
Satışı |
|
18.684,36 |
| 600 01 002 Televizyon
Satışı |
|
9.564,25 |
| 600 01 003 Yemek
Odası Tk. Satışı |
|
14.168,81 |
| |
|
|
| 600 02 Mamul Satışları |
|
14.482,43
|
| |
|
|
| 600 02 001 Pantolon
Satışı |
|
5.694,48 |
| 600 02 002 Etek
satışı |
|
3.536,96 |
| 600 02 003 Takım
Elbise Satışı |
|
5.250.99 |
| |
|
|
| 191 İndirilecek kdv H.S. |
4.584,64
|
|
| |
|
|
| 191 01 Mal ve Hizmet
Alımlarına İlişkin KDV |
4.145,55 |
|
| |
|
|
| 191 01 001 %1’lik Mal
Alımlarına İlişkin KDV |
530,58 |
|
| 191 01 002 %8’lik Mal
Alımlarına İlişkin KDV |
1.260,47 |
|
| 191 01 003 %18’lik
Mal Alımlarına İlişkin KDV |
2.354,50 |
|
| |
|
|
| 191 02 Satışlardan
İadelere İlişkin KDV |
439,09 |
|
| |
|
|
| 191 02 001 %1’lik
Satışların İadesine İlişkin KDV |
83,25 |
|
| 191 02 002 %8’lik
Satışların İadesine İlişkin KDV |
152,48 |
|
| 191 02 003 %18’lik
Satışların İadesine İlişkin KDV |
203,36 |
|
| |
|
|
| |
|
|
| 391 Hesaplanan KDV |
4.149,94
|
|
| |
|
|
| 391 01 Mal ve Hizmet
Satışlarına İlişkin KDV |
3.750,37 |
|
| |
|
|
| 39101001 %1’lik Mal
Satışlarına İlişkin KDV |
487,43 |
|
| 39101002 %8’lik Mal
Satışlarına İlişkin KDV |
1.110,50 |
|
| 39101003 %18’lik Mal
Satışlarına İlişkin KDV |
2.152,44 |
|
| |
|
|
| 39102 Alışlardan İadelere
İlişkin KDV |
399,57 |
|
| |
|
|
| 39102001 %1’lik Mal
Alışlarının İadesine İlişkin KDV |
98,83 |
|
| 39102002 %8’lik Mal
Alışlarının İadesine İlişkin KDV |
160,50 |
|
| 39102003 %18’lik Mal
Alışlarının İadesine İlişkin KDV |
140,24 |
|
Yukarıdaki kayıt bilgilerine göre eğer 600 Yurt İçi Satışlar
hesabının tamamının istenmesi halinde ana ve detay hesapları ile
birlikte ekranda gözükmelidir. İstenilen bilgi sadece pantolon
satışları ise; 600 02 001 Pantolon satışları hesabı veya
istenilen bilgi 120 01 003 hesap kodlu Adana müşterilerinden Z
şahsına ait cari hesaplar ise sadece bu hesaba ilişkin ayrıntılı
bilginin elde edilebilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, muhasebe
yazılımları yukarıdaki örnekteki gibi ana hesap ve detaylarına
ilişkin bilgilere ulaşımı sağlamalıdır.
4.3- Muhasebe Kayıt Kontrol Numarası
Muhasebe programları, yevmiye kayıtlarından
aylık olarak ve aşağıda belirtilen algoritma ile hesaplanacak
olan “Muhasebe Kayıt Kontrol Numarası” oluşturulacak şekilde
hazırlanacaktır. Söz konusu algoritma, muhasebe sisteminin
temeli olan yevmiye kayıtlarından bir kontrol kodu oluşturma
temeline dayanmaktadır. Yevmiye kayıtlarındaki tutarlar ana
hesap kodları ile çarpılacak ve her satır için bir rakam
bulunduktan sonra bu rakamlar toplanarak ilgili dönem için
muhasebe kontrol numarasını oluşturacaktır.
Kayıt kontrol numaraları vergi incelemesinde
ve denetim aşamasında kayıtlarda değişiklik olup olmadığının
tespitinde kullanılacağı için programlar kontrol numaralarını
hesaplayan ve raporlayan bir bölüme sahip olmalı, günlük ve
aylık kontrol numaralarını raporlayabilecek ve beyan edilenlerle
kontrol edebilecek şekilde olmalıdır. Denetim aşamasında
hesaplanan kontrol numaraları ile beyan edilen kontrol
numaralarının farklı olması, mükellefin geçmişe yönelik
kayıtlarda değişiklik yaptığını veya programın bu asgari
standarda uygun olmadığını gösterecektir.
Ocak 2006 ayında iki muhasebe kaydı bulunan
mükellefin muhasebe kayıt kontrol numarasının hesaplanmasına
ilişkin örnek aşağıdadır.
| Tarih |
05/01/2006 |
|
Madde No |
1 |
|
| |
|
|
|
|
|
| Hesap Kodu |
Açıklama |
Borç |
Alacak |
Kontrol Numarası Formülü |
Kontrol No |
| 120.01 |
Mal Satışı |
105.12 |
|
= 120 * (105.12 * 100) |
1261440 |
| 600.01 |
Mal Satışı |
|
105.12 |
= 600 * (105.12 * 100) |
6307200 |
| Tarih |
06/01/2006 |
|
Madde No |
2 |
|
| |
|
|
|
|
|
| Hesap Kodu |
Açıklama |
Borç |
Alacak |
Kontrol Numarası Formülü |
Kontrol No |
| 100.01 |
Nakden Tahsilat |
53.25 |
|
= 100 * (53.25 * 100) |
532500 |
| 120.01 |
Nakden Tahsilat |
|
53.25 |
= 120 * (53.25 * 100) |
639000 |
| 1. Ocak 2006 - 31. Ocak
2006 Muhasebe Kayıt Kontrol Numarası |
8740140 |
İki yevmiye maddesi ile oluşturulan Ocak ayı Muhasebe Kayıt
Kontrol Numarası 8740140 dır. Dolayısıyla, mükellefin, beyan
tarihinden sonra yevmiye kayıtlarında değişiklik yapması, yeni
kayıt eklemesi veya mevcut kayıtlardan bir veya birkaçını iptal
etmesi durumunda Muhasebe kayıt kontrol numarası değişecektir.
Bu itibarla, muhasebe hatası yapan mükelleflerin bu hatalarını
Vergi Usul Kanunu hükümleri ve muhasebe ilkeleri doğrultusunda
düzeltmeleri gerekmektedir. Muhasebe kayıt kontrol numarasının
beyan edileceği dönemler ve ait olduğu kayıt dönemleri ve tablo
aşağıdaki şekilde hazırlanacaktır.
| Muhasebe Kontrol Numarası
Dönemi (aylar) |
Muhasebe Kontrol
Numarasının Oluşturulacağı Yevmiye Kayıtları Dönemi |
Muhasebe Kayıt Kontrol
Numarası |
| Ocak |
1.Aralık – 31.Aralık |
|
| Şubat |
1.Ocak - 31.Ocak |
|
| Mart |
1.Şubat - 28(29)Şubat |
|
| Nisan |
1.Mart - 31.Mart |
|
| Mayıs |
1.Nisan - 30.Nisan |
|
| Haziran |
1.Mayıs – 31.Mayıs |
|
| Temmuz |
1.Haziran - 30.Haziran |
|
| Ağustos |
1.Temmuz - 31.Temmuz |
|
| Eylül |
1.Ağustos - 31.Ağustos |
|
| Ekim |
1.Eylül - 30.Eylül |
|
| Kasım |
1.Ekim – 31.Ekim |
|
| Aralık |
1.Kasım – 30.Kasım |
|
4.4- Günlük İşlemlerin Toplam Olarak
Kaydedilememesi
Muhasebe programları kasa, banka, çek ve
senetler hesaplarını her bir işlem bazında cari hesaplarla
(alıcı/satıcı) ve stoklarla kontrolünü sağlayacak ve hesapların
günlük toplamlar olarak kayıt edilmesini engelleyecek şekilde
hazırlanmalıdır. Ancak, aynı gün içindeki toplamları fatura
düzenleme tutarı altında kalan işlemlerin günlük toplam olarak
kaydedilmesi ihtiyaridir.
4.5- Tekdüzen Hesap Planında Yer Alan
Alacak Ve Borç Karakterli Hesapların Muhasebe Kurallarına Uygun
Olarak Kullanılması
Muhasebe yazılımları tekdüzen hesap planında
belirtilen alacak ve borç bakiyesi vermesi gereken hesapların
ters bakiye vermesini engelleyecek şekilde hazırlanmalıdır.
Bilindiği üzere, tekdüzen hesap planında yer alan hesaplar
alacak veya borç karakterli hesaplardır. Örneğin, 100 Kasa
Hesabı aktif karakterli olup kasadaki mevcut parayı gösteren ve
her zaman borç bakiyesi vermesi gereken bir hesaptır. Aynı
zamanda 320 Satıcılar Hesabı da pasif karakterli olup işletmenin
satıcılara olan borcunu gösteren ve her zaman alacak bakiyesi
vermesi gereken bir hesaptır. Bu kuralın tek istisnası, tekdüzen
hesap planında yer alan “393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı”dır.
Bu hesap hem alacak hem de borç karakterli ve dönem içinde
kullanılan bir hesaptır.
4.6- Muhasebe Programlarının Vergi
Kanunları ve Muhasebe Düzenlemelerine Uygunluğu
Muhasebe programları vergi kanunlarında yer
alan oran ve hesaplamalara uygun olmalıdır. Programların vergi
kanunlarına uygunluğuna ilişkin gerekli husus ve programlar
Gelir İdaresi Başkanlığı internet sitesinden temin edilecektir.
Programlar, muhasebe sistemi uygulama genel tebliği ve diğer
düzenlemelere uygun olarak hazırlanmalıdır.
4.7- Uyarı Verilmesi
Programlar, vergi kanunlarında tespit edilen
süre ve usule göre yapılması gereken işlem ve kayıtlarda
kullanıcıya uyarıda bulunacak ve buna rağmen yapılmayan kayıt ve
işlemleri liste halinde verecek şekilde hazırlanmalıdır. Uyarı
vermesi gereken kayıt ve işlemler aşağıdadır.
1- 332 Sıra numaralı Vergi Usul Kanunu (VUK)
Genel Tebliği uyarınca 8.000-YTL ve üzerindeki ödeme ve
tahsilatların banka, özel finans kurumları veya Posta ve Telgraf
Teşkilatı Genel Müdürlüğü vasıtasıyla yapılması zorunludur.
Belirtilen tutarı aşan ödeme ve tahsilatların banka, özel finans
kurumları veya Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü
vasıtasıyla yapılmaması halinde program uyarı vermelidir.
2- Muhasebe kayıtlarının VUK’nun 219 uncu
maddesi hükümleri uyarınca yasal defterlere kaydedilmesi
gerekmektedir. Kanunda belirtilen zamanlarda kayıt yapılmaması
halinde program uyarı vermelidir.
4.8- Şube Muhasebesi Uygulayan Mükellefler
Muhasebe işlemlerini şube veya şubeler bazında
takip eden ve bu işlemleri merkezde birleştiren şirketlerin
şubelerinde bu Tebliğle belirlenen standartlara uygun muhasebe
programları kullanılması şartıyla şube kayıtlarının merkez
hesaplarında gösterilmesi ile ilgili olarak bu Tebliğdeki
standartlar ayrıca aranmaz. Genel merkeze ait hesap ve işlemler
ile müstakil muhasebeye sahip olmayan şubelerin hesap ve
işlemleri açısından bu Tebliğle belirlenen standartların genel
merkezde bulunan muhasebe programlarında bulunması gerektiği
tabiidir.
4.9- Denetim Dosyası
Muhasebe yazılımları mükelleflerin denetimi
sırasında, bu bilgilerin kağıt baskısına ve diğer belgelere
bakılmaksızın elektronik ortamda kayıtlı bilgilere kolay
ulaşımını, bu bilgilerin gözden geçirilmesini ve analiz
edilmesini sağlayacak fonksiyonlara sahip bir denetim dosyasına,
modülüne sahip olmalıdır. Denetim dosyası muhasebe programı
çalıştığı zaman çalışacak ve kullanıcı iptal edemeyecek şekilde
hazırlanmalıdır. Muhasebe yazılımları, denetim dosyasını
istendiği zaman hazırlayabilmelidir.
Denetim dosyası üç bölümden oluşur.
A-Muhasebe programı ve denetim dosyasını
tanıtan bilgileri içeren bölüm:
Bu bölüm mükellefin kullandığı muhasebe
programını ve mükellefe ilişkin adres, faaliyet konusu gibi
bilgileri içermelidir.
B-Belli bir dönemdeki işlemleri ve işlem
bilgilerini içeren bölüm:
1- Muhasebe yazılımları yapılan her bir
muhasebe kaydına bir sıra numarası verecek ve her bir hesabın
belli bir tarih aralığındaki yevmiye maddelerini gösterecek
şekilde hazırlanmalıdır.
2- Programlar işletmede bulunmayan malların
satışına imkan vermeyecek şekilde hazırlanmalıdır. Ancak, Vergi
Usul Kanununda yer alan fatura düzenleme süreleri dikkate
alınarak malların irsaliye bilgilerinden kayıt yapılması ve daha
sonra fatura bilgilerinin girilmesi şeklkinde kayıt yapılması
mümkündür.
3- Bu tebliğe göre verilen uyarılar konu ve
tarihler itibariyle listesini hazırlamalıdır.
4- Muhasebe yazılımları, program şifreleri ile
yevmiye kayıtlarının yapılmasına imkan verecek, yevmiye
kayıtlarının text, excell access ve/veya XML formatında
kaydedilebilecek, kayıtlardan alınabilecek, analiz edilebilecek
ve kağıt baskıları yapılabilecek şekilde hazırlanmalıdır.
Programlar kayıt yapılan hesapların indeksini verecek şekilde
olmalıdır.
5- İşlemlerin kimin tarafından kaydedildiğini
ve değişiklikleri gösteren log ayrıntılarını içeren bir bölüme
sahip olmalıdır.
6- Muhasebe bilgisayar programları bir bütün
olduğundan hesaplar ilgili modüllerle bağlantı kurulacak şekilde
hazırlanmalıdır. Yevmiye kayıtlarından defteri kebir kayıtlarına
ve modüllere veya modüllerden yevmiye ve kebir kayıtlarına
ulaşılabilmelidir.
7- Hesapların ve işlemlerin elektronik ortamda
analize tabi tutulması, başka bir ortama aktarılması, kağıt
baskılarının yapılabilmesi sağlanmalıdır.
8- Programlar kullanılan hesapların her
birindeki işlemleri; tutar, miktar, kişi, mal veya hizmet
konusu, ithalat ve ihracat yapılan ülke ve belli tarihler
arasındaki işlemler gibi listeler halinde hazırlayabilecek
şekilde hazırlanmalıdır. Ayrıca, kayıtlar aylık ve yıllık
listeler olarak sunulabilmelidir.
9-Denetim modülü, bilanço ve gelir tablosu
hesaplarından işletme ile ilgili çeşitli oranları
hesaplayabilmelidir. Denetim modülünde aylık ve yıllık olarak
hesaplanabilmesi gereken oranlar aşağıdadır.
1-Cari Oran : Toplam Dönen Varlıklar/ Toplam
Kısa Vadeli Borçlar
2-Likidite Oranı : (Toplam Dönen Varlıklar –
Stoklar – Diğer Dönen Varlıklar) /
Toplam Kısa Vadeli Borçlar
3-Nakit Oranı : Hazır Değerler / Kısa Vadeli
Yabancı Kaynaklar
4-Alacakların Tahsil Süresi : Ticari Alacaklar
X 365 /Yıllık Kredili Satışlar
5-Stok Devir Hızı: Satışların Maliyeti /
(Dönem Başı Stok + Dönem Sonu Stok)/ 2
6-Toplam Borçlar / Özsermaye: Toplam borçlar/
Ortalama özsermaye
7-Brüt Kar Marjı : Brüt Satış Karı / Net
Satışlar
8-Net Dönem Karı/ Özsermaye: Net dönem karı
(vergi ve mali yükümlülükler sonrası kar) / Ortalama Özsermaye
C- Katma Değer ve Özel Tüketim Vergisi
bilgilerini içeren bölüm
Muhasebe program yazılımları Katma Değer
Vergisinin ve Özel Tüketim Vergisini doğru hesaplanmasını ve
kontrolünü sağlamak amacıyla aşağıda yer alan unsurlara sahip
olması gerekmektedir.
C.1- Katma Değer Vergisini bilgilerini
içeren bölüm
1- KDV verilerinin bütünlüğünü ve doğruluğunu
gösteren rapor düzenlenmesi sağlanmalıdır.
2- Alım, satım ve diğer ticari işlemlerinin
KDV Beyannamesinin doldurulmasını sağlayacak bir şekilde
raporlanması sağlanmalıdır.
3- Yazılımın KDV’nin geç vergi çıktısı ile
erken vergi girdisi gibi, KDV dönemlerindeki uyumsuzluklarda
uyarı vermesi sağlanmalıdır.
4- KDV matrahı ile KDV arasındaki
uyumsuzluklarda programın uyarı vermesi sağlanmalıdır.
5- KDV’ nden istisna edilen işlemlerin,
indirim hakkı tanınan ve tanınmayanlara göre mahiyet ve ayrımı
ile hesaplanan indirilebilir KDV miktarının gösterilmesi
sağlanmalıdır.
6- KDV indirimine konu olmayan işlemlerin
niteliği ve bu işlemlere ilgili vergi miktarlarının gösterilmesi
sağlanmalıdır.
7- Matrah ve indirim miktarlarındaki
değişmelerle, ödenen, terkin edilen ve iade olunan vergilerin
muhasebe hesaplarında izlenmesi sağlanmalıdır.
8- Emtia üzerine iş yapanlar, geçici vergi
dönemleri itibariyle düzenledikleri dönem sonu stoklarını Katma
Değer Vergisine tabi olanlar ve olmayanlar itibariyle ayırt
etmesi sağlanmalıdır.
C.2- Özel Tüketim Vergisi bilgilerini
içeren bölüm
1. ÖTV verilerinin bütünlüğünü ve doğruluğunu
gösteren rapor düzenlenmesi sağlanmalıdır.
2. Alım, satım ve diğer ticari işlemlerinin
ÖTV beyannamesinin doldurulmasını sağlayacak bir şekilde
raporlanması sağlanmalıdır.
3. Yazılımın ÖTV’nin geç vergi çıktısı ile
erken vergi girdisi gibi, ÖTV dönemlerindeki uyumsuzluklarda
uyarı vermesi sağlanmalıdır.
4. ÖTV matrahı ile ÖTV oranları veya
tutarlarına göre hesaplanan ÖTV arasındaki uyumsuzluklarda
programın uyarı vermesi sağlanmalıdır.
5. ÖTV matrahı ile ÖTV toplamından oluşan
tutar ile KDV matrahı arasındaki uyumsuzluklarda programın uyarı
vermesi sağlanmalıdır.
6. ÖTV’den istisna edilen işlemlerin tutarı ve
miktarının gösterilmesi sağlanmalıdır.
7. ÖTV indirimine konu olan işlemlerin
niteliği ve bu işlemlerle ilgili vergi tutarlarının gösterilmesi
sağlanmalıdır.
8. Matrah, oran, tutar, indirim tutarları ile
ödenen, tecil, terkin, iade edilen ÖTV tutarlarının muhasebe
hesaplarında izlenmesi sağlanmalıdır.
9. ÖTV mükelleflerinin dönem sonu
stoklarındaki ÖTV’ye tabi mallarının ayırt edilmesi
sağlanmalıdır.
4.10- Fatura Düzenleme Modülü
Muhasebe yazılımlarının fatura ve fatura
yerine geçen vesikaları düzenleme modülüne sahip olmaları ve bu
müdül kullanılarak belirtilen belgelerin düzenlenmeleri halinde
belgelerde, VUK’da yer alan asgari bilgiler bulunmalı ve
düzenleme kaidelerine uyulmalıdır. Programlar, bu belgeler
düzenlendiği zaman otomatik olarak yevmiye kayıtlarına alacak
şekilde hazırlanmalıdır.
4.11- Bağımlı/İlişkili Kişilerle Yapılan
İşlemler
Muhasebe yazılımları, bağımlı/ilişkili tüm
kişilerle yapılan mal, hizmet, kredi ve kiralama alım satım
işlemlerine ilişkin toplam bilgileri aylık ve yıllık olarak
hesaplayacak şekilde hazırlanmalıdır. Bağımlı/ilişkili kişi;
kurumların kendi ortakları, ortakların eşleri, ortakların veya
eşlerinin altsoy ve üstsoyu ile üçüncü derece dahil kan bağı
olanlar ve sıhri hısımları ile %10 ve daha fazla sermayesine,
denetimi veya yönetimine katılan tüzel kişilerdir.
4.12- Elektronik Beyannamelerin ve Bilgi
Formlarının Kayıtlı Hesaplardan Otomatik Olarak Hazırlanması
Muhasebe programları elektronik beyannameleri,
mal ve hizmet alım ve satımlarına ilişkin bilgi formları ile
aylık bildirim formlarını kayıtlı hesaplardan otomatik olarak
hazırlayabilecek ve Gelir İdaresi Başkanlığına elektronik
ortamda gönderebilecek şekilde olmalıdır. Elektronik beyanname
ve bilgi formlarının gönderilmesine ilişkin usul ve esaslar ile
programlar Gelir İdaresi Başkanlığı internet sitesinden temin
edilecektir.
1- Elektronik Beyannamelerin Hazırlanması
Muhasebe yazılımları, Gelir İdaresi
Başkanlığınca belirlenen elektronik beyannameleri kayıtlı
hesaplardan otomatik olarak hazırlayacak ve elektronik ortamda
gönderecek şekilde hazırlanmalıdır.
2-Bilgi Formlarının Hazırlanması
Muhasebe programları, mal ve hizmet satın
alınan kişiler ile mal ve hizmet satılan kişilere ait fatura
bilgilerini (Form Ba ve Bs) kayıtlı hesaplardan otomatik olarak
hazırlamalıdır. Programlar, mal ve hizmet alış ve satış
faturalarını tarih, isim, miktar, tutar, mal ve hizmet grupları
ile tek bir kişiye ilişkin faturaları ayrı ayrı ve/veya toplam
belge ve toplam bedellerine göre listeler halinde
hazırlayabilecek ve Gelir İdaresi Başkanlığına elektronik
ortamda gönderecek şekilde olmalıdır.
3- Aylık Bildirim Formu
Muhasebe programları aşağıdaki aylık bildirim
formununda yer alan bilgileri kayıtlı hesaplardan otomatik
olarak hazırlayacak ve Gelir İdaresi Başkanlığına elektronik
ortamda gönderecek şekilde hazırlanmalıdır. Aylık bildirim
formları Katma Değer Vergisi beyannamesi verme süresi içinde
elektronik ortamda verilir.
4.13- Geçiş Hükümleri
Bilanço usulüne göre defter tutan
mükelleflerden;
- 4 sıra numaralı Vergi Beyannamelerinin
Serbest Muhasebeci ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerce
İmzalanması Hakkında Genel Tebliğ(2)
ile belirlenen ve diledikleri takdirde Yeminli Mali Müşavirlere
tasdik işlemi yaptıracak mükellefler için 2006 yılına ilişkin
olarak belirlenecek hadleri aşanların 01.01.2007 tarihinden,
- Diğerlerinin ise 01.01.2008 tarihinden
itibaren muhasebelerini Maliye Bakanlığınca
onaylanmış bilgisayar programları aracılığıyla izlemeleri
gerekmektedir. 2006 yılı için belirlenecek hadlerin altında
kalmakla birlikte dileyen mükellefler de 01.01.2007 tarihinden
itibaren onaylı programlar kullanabilir.
Tebliğ olunur.
|
|
..... Ayı
Bildirim Formu |
| Mal Dengesi |
Dönem Başı Mal Stokları |
Mal Alımları |
Alıştan İadeler (-) |
Satılan Mal Maliyeti(-) |
Satıştan İadeler |
Dönem Sonu Stoku |
|
|
|
|
| Aylık Toplam |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Hizmet Alım ve Satımları
|
Hizmet Alımları |
Hizmet Satımları |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aylık Toplam |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| İthalat ve İhracat Tutarları
|
İthalat Tutarları |
İhracat Tutarları |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aylık Toplam |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Nakit Dengesi |
Nakit Tahsilat |
Nakit Ödemeler |
Banka Hesapları Yoluyla
Tahsilat |
Banka Hesapları
Yoluyla Ödeme |
Çek Portföyüne Giriş |
Çek Portföyünden Çıkış
|
Senet Portföyüne Giriş |
Senet Portföyünden Çıkış |
Alınan Nakit Krediler
|
Verilen Nakit Krediler |
| Aylık Toplam |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Giderler
Ve Faaliyet Dışı Gelirler |
Faaliyet Giderleri |
Faaliyet Dışı Giderler |
Finansman Giderleri (yurtiçi
ödemeler) |
Finansman Giderleri
(yurtdışı ödemeler) |
Faaliyet Dışı Gelirler |
|
|
|
|
|
| Aylık Toplam |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Çalışanların Kayıtları |
Asgari Ücretli
Sayısı |
Asgari Ücretin %25 Üzerinde
Ücret Ödenenlerin Sayısı |
Asgari Ücretin %50 Üzerinde
Ücret Ödenenlerin Sayısı |
Toplam Çalışan Sayısı
|
Ödenen Brüt Ücretler Toplamı |
Diğer Ödemeler |
Ücret ve Diğer Ödemelerden
tevkif Edilen Gelir Vergisi ve kesenekleri |
Ücret ve Diğer Ödemelerden
kesilen Sosyal Sigortalar Prim ve kesintileri |
|
|
| Aylık Toplam |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Kredi kartı ile Yapılan
Satışlar Toplamı |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Kamu Kurumları ile Yapılan
İşlemler |
Kamu Kurumlarına Yapılan Mal
ve Hizmet Satışları |
Kamu Kurumlarından Yapılan Mal
ve Hizmet Alışları |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aylık Toplam |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Bağımlı/İlişkili Kişilerle
Yapılan İşlemler |
Mal ve Hizmet Alımları
|
Alınan Krediler |
Ödenen Kredi Faizleri
|
Ödenen Kira ve Royaltiler |
Mal ve Hizmet Satımları
|
Verilen Krediler |
Tahsil Edilen Kredi Faizleri
|
Tahsil Edilen Kira ve
Royaltiler |
|
|
| Aylık Toplam |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Denetim oranları |
Cari Oran |
Likidite Oranı |
Nakit Oranı |
Alacakların Tahsil Süresi
|
Stok Devir Hızı |
Toplam Borçlar Özsermaye Oranı |
Brüt Kar Marjı |
Net Dönem Karı Özsermaye Oranı
|
|
|
| Aylık Oran |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Muhasebe Kayıt Kontrol
Numarası |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| İlgili dönem ilk ve son kayıt
numarası |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Yazılım Programı ve Versiyon
Nuımarası |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(1)
10/01/1961 tarih ve 10703 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(2)
29/06/1997 tarih ve 23034 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
