1. Giriş
Bakanlığımıza intikal eden
olaylardan, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun geçici 25 ve
mükerrer 298 inci maddelerine göre yapılacak enflasyon
düzeltmesine ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaların yapılması
gerekli görülmüştür.
2. Reel Olmayan Finansman
Maliyeti
2. 1. Reel Olmayan
Finansman Maliyetinin Tevsik Edilebilmesi Halinde Düzeltme
İşlemi
Reel olmayan finansman
maliyetinin hesaplanmasında tereddütler olduğu anlaşılmış olup,
konuya ilişkin olarak aşağıdaki örnekler verilmiştir.
Örnek 1
1999 yılının Ocak ayında 20
milyar TL. na bir bina satın alınmıştır. Söz konusu binanın
alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan
kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine
katlanılmıştır. Bina her yıl yeniden değerlemeye ve normal
usulde amortismana (amortisman oranı % 2) tabi tutulmuş, 163
sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan
açıklamalar paralelinde binanın finansmanında kullanılan krediye
ilişkin katlanılan faiz giderlerinin
tamamı
maliyetle ilişkilendirilmiştir.
Yıllar itibariyle gerçekleşen
finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir.
1999 yılı için, 4.000.000.000
TL.
2000 yılı için, 4.000.000.000
TL.
2001 yılı için, 4.000.000.000
TL.
Anapara ve faiz ödemeleri,
yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere
göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu binanın ve
binaya ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları
aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
|
Yıllar
|
Yeniden Değerlemeden
Önceki Bina Maliyeti
|
Yeniden Değerleme Oranı
(%)
|
Yeniden Değerlenmiş
Bina Maliyeti
|
Finansman Gid.Eklenmiş
Yen. Değ. Bina Maliyeti(1)
|
Üzerinden Amortisman
Ayrılacak Tutar
|
Cari Yıl Amortisman
Gideri(2)
|
Birikmiş Amortisman
|
ROFM(3)
|
|
1999
|
24.000.000
|
|
24.000.000
|
24.000.000
|
24.000.000
|
480.000
|
480.000
|
3.436.676
|
|
2000
|
24.000.000
|
56,00%
|
37.440.000
|
41.440.000
|
28.000.000
|
561.633
|
1.310.433
|
1.306.391
|
|
2001
|
37.440.000
|
53,20%
|
57.358.080
|
65.358.080
|
32.000.000
|
644.966
|
2.609.120
|
1.771.287
|
|
2002
|
57.358.080
|
59,00%
|
91.199.347
|
99.199.347
|
32.000.000
|
644.966
|
4.647.974
|
|
|
2003
|
91.199.347
|
28,50%
|
117.191.161
|
125.191.161
|
32.000.000
|
644.966
|
6.500.317
|
|
Buna göre, söz konusu binanın
düzeltilmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
|
Düzeltmeye Konu
İktisadi Kıymet
|
Düzeltmeye Esas Alınan
Tarih
|
Düzeltmeye Esas Tutar
|
Düzeltme Katsayısı
|
Düzeltilmiş Tutar
|
| Bina |
1999 / Ocak
|
20.000.000
|
5,86533
|
117.306.600
|
| Reel
Finansman M. |
1999 / Aralık
|
563.324
|
3,72928
|
2.100.794
|
| Reel
Finansman M. |
2000 / Aralık
|
2.693.609
|
2,81116
|
7.572.167
|
| Reel
Finansman M. |
2001 / Aralık
|
2.228.713
|
1,49082
|
3.322.610
|
| Reel
Finansman M. |
2002 / Aralık
|
0
|
1,13942
|
0
|
|
Binanın Düzeltilmiş Değeri
|
130.302.171
|
Birikmiş amortismanların 328
sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan
açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde
gerçekleştirilecektir.
Öncelikle binanın değerinde
düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır.
Artış Tutarı =
130.302.171.000 – 125.191.161.000 = 5.111.010.000 TL.
Artış Oranı = 5.111.010.000 /
125.191.161.000 = % 4,08256
Daha sonra söz konusu artış
oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman
tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı
bulunacaktır.
Düzeltilmiş Birikmiş
Amortisman Tutarı = 6.500.317.000 x 1,04083 = 6.765.724.943 TL
Örnek 2(4)
1999 yılının Ocak ayında 20
milyar TL. na bir bina satın alınmıştır. Söz konusu binanın
alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan
kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine
katlanılmıştır. Bina her yıl yeniden değerlemeye ve normal
usulde amortismana (amortisman oranı % 2) tabi tutulmuş, 163
sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan
açıklamalar paralelinde binanın finansmanında kullanılan krediye
ilişkin katlanılan faiz giderlerinin aktifleştirme tarihine
kadar olan kısmı maliyete intikal ettirilmiş,
aktifleştirildikten sonraki döneme ilişkin olanlar ise doğrudan
gider yazılmıştır.
Yıllar itibariyle gerçekleşen
finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir.
1999 yılı için, 4.000.000.000
TL.
2000 yılı için, 4.000.000.000
TL.
2001 yılı için, 4.000.000.000
TL.
Anapara ve faiz ödemeleri,
yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere
göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu binanın ve
binaya ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları
aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
|
Yıllar
|
Yeniden Değerlemeden
Önceki Bina Maliyeti
|
Yeniden Değerleme Oranı
(%)
|
Yeniden Değerlenmiş
Bina Maliyeti
|
Üzerinden Amortisman
Ayrılacak Tutar
|
Cari Yıl Amortisman
Gideri
|
Birikmiş Amortisman
|
ROFM
|
|
1999
|
24.000.000
|
|
24.000.000
|
24.000.000
|
480.000
|
480.000
|
3.436.676
|
|
2000
|
24.000.000
|
56,00%
|
37.440.000
|
24.000.000
|
480.000
|
1.228.800
|
0
|
|
2001
|
37.440.000
|
53,20%
|
57.358.080
|
24.000.000
|
480.000
|
2.362.522
|
0
|
|
2002
|
57.358.080
|
59,00%
|
91.199.347
|
24.000.000
|
480.000
|
4.236.409
|
0
|
|
2003
|
91.199.347
|
28,50%
|
117.191.161
|
24.000.000
|
480.000
|
5.923.786
|
0
|
Buna göre, söz konusu binanın
düzeltmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
|
Düzeltmeye Konu
İktisadi Kıymet
|
Düzeltmeye Esas Alınan
Tarih
|
Düzeltmeye Esas Tutar
|
Düzeltme Katsayısı
|
Düzeltilmiş Tutar
|
| Bina |
1999 / Ocak
|
20.000.000
|
5,86533
|
117.306.600
|
| Reel
Finansman M. |
1999 / Aralık
|
563.324
|
3,72928
|
2.100.794
|
| Reel
Finansman M. |
2000 / Aralık
|
0
|
2,81116
|
0
|
| Reel
Finansman M. |
2001 / Aralık
|
0
|
1,49082
|
0
|
| Reel
Finansman M. |
2002 / Aralık
|
0
|
1,13942
|
0
|
|
Binanın Düzeltilmiş Değeri
|
119.407.394
|
Birikmiş amortismanların 328
sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan
açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde
gerçekleştirilecektir.
Öncelikle binanın değerinde
düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır.
Artış Tutarı =
119.407.394.000 – 117.191.161.000 = 2.216.233.000 TL.
Artış Oranı = 2.216.233.000 /
117.191.161.000 = % 1,89113
Daha sonra söz konusu artış
oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman
tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı
bulunacaktır.
Düzeltilmiş Birikmiş
Amortisman Tutarı = 5.923.786.000 x 1,01891 = 6.035.804.793 TL.
Örnek 3(5)
1999 yılının Ocak ayında 20
milyar TL. na bir makine satın alınmıştır. Söz konusu makinenin
alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan
kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine
katlanılmıştır. Makine her yıl yeniden değerlemeye ve azalan
bakiyeler usulünde amortismana (normal amortisman oranı % 20)
tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde makinenin
finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz
giderlerinin tamamı
maliyetle ilişkilendirilmiştir.
Yıllar itibariyle gerçekleşen
finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir.
1999 yılı için, 4.000.000.000
TL.
2000 yılı için, 4.000.000.000
TL.
2001 yılı için, 4.000.000.000
TL.
Anapara ve faiz ödemeleri,
yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere
göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu makinenin
ve makineye ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları
aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
|
Yıllar
|
Yeniden Değerl. Önc.
Mak. Maliyeti
|
Yeniden Değerleme Oranı
(%)
|
Yeniden Değerlenmiş
Makine Maliyeti
|
Finansman Gid.Eklenmiş
Yen. Değ. Mak.Maliyeti
|
Üzerinden Amortisman
Ayrılacak Tutar
|
Cari Yıl Amort. Gideri
|
Birikmiş Amort.
|
ROFM
|
|
1999
|
24.000.000
|
|
24.000.000
|
24.000.000
|
24.000.000
|
9.600.000
|
9.600.000
|
3.436.676
|
|
2000
|
24.000.000
|
56,00%
|
37.440.000
|
41.440.000
|
41.440.000
|
10.985.600
|
25.961.600
|
1.306.391
|
|
2001
|
37.440.000
|
53,20%
|
57.358.080
|
65.358.080
|
65.358.080
|
11.925.964
|
50.635.135
|
1.771.287
|
|
2002
|
57.358.080
|
59,00%
|
91.199.347
|
99.199.347
|
99.199.347
|
9.268.601
|
86.435.290
|
|
|
2003
|
91.199.347
|
28,50%
|
117.191.161
|
125.191.161
|
125.191.161
|
16.132.597
|
125.191.161
|
|
Buna göre, yapılacak düzeltme
işlemi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
|
Düzeltmeye Konu
İktisadi Kıymet
|
Düzeltmeye Esas Alınan
Tarih
|
Düzeltmeye Esas Tutar
|
Düzeltme Katsayısı
|
Düzeltilmiş Tutar
|
| Makine |
1999 / Ocak
|
20.000.000
|
5,86533
|
117.306.600
|
| Reel
Finansman M. |
1999 / Aralık
|
563.324
|
3,72928
|
2.100.794
|
| Reel
Finansman M. |
2000 / Aralık
|
2.693.609
|
2,81116
|
7.572.167
|
| Reel
Finansman M. |
2001 / Aralık
|
2.228.713
|
1,49082
|
3.322.610
|
| Reel
Finansman M. |
2002 / Aralık
|
0
|
1,13942
|
0
|
|
Makinenin Düzeltilmiş
Değeri
|
130.302.171
|
Birikmiş amortismanların 328
sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan
açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde
gerçekleştirilecektir.
Öncelikle makinenin değerinde
düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır.
Artış Tutarı =
130.302.171.000 – 125.191.161.000 = 5.111.010.000 TL.
Artış Oranı = 5.111.010.000 /
125.191.161.000 = % 4,08256
Daha sonra söz konusu artış
oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman
tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı
bulunacaktır.
Düzeltilmiş Birikmiş
Amortisman Tutarı = 125.191.161.000 x 1,04083 = 130.302.171.000
TL.(6)
Örnek 4(7)
1999 yılının Ocak ayında 20
milyar TL. na bir makine satın alınmıştır. Söz konusu makinenin
alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan
kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine
katlanılmıştır. Makine her yıl yeniden değerlemeye ve azalan
bakiyeler usulünde amortismana (normal amortisman oranı % 20)
tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde makinenin
finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz
giderlerinin aktifleştirme tarihine kadar olan kısmı maliyete
intikal ettirilmiş, aktifleştirildikten sonraki döneme ilişkin
olanlar ise doğrudan gider yazılmıştır.
Yıllar itibariyle gerçekleşen
finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir.
1999 yılı için, 4.000.000.000
TL.
2000 yılı için, 4.000.000.000
TL.
2001 yılı için, 4.000.000.000
TL.
Anapara ve faiz ödemeleri,
yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere
göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu makinenin
ve makineye ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları
aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
|
Yıllar
|
Yeniden Değerlemeden
Önc. Makine Maliyeti
|
Yeniden Değerleme Oranı
(%)
|
Yeniden Değerlenmiş
Makine Maliyeti
|
Üzerinden Amortisman
Ayrılacak Tutar
|
Cari Yıl Amortisman
Gideri
|
Birikmiş Amortisman
|
ROFM
|
|
1999
|
24.000.000
|
|
24.000.000
|
24.000.000
|
9.600.000
|
9.600.000
|
3.436.676
|
|
2000
|
24.000.000
|
56,00%
|
37.440.000
|
37.440.000
|
8.985.600
|
23.961.600
|
0
|
|
2001
|
37.440.000
|
53,20%
|
57.358.080
|
57.358.080
|
8.259.564
|
44.968.735
|
0
|
|
2002
|
57.358.080
|
59,00%
|
91.199.347
|
91.199.347
|
7.879.624
|
79.379.912
|
0
|
|
2003
|
91.199.347
|
28,50%
|
117.191.161
|
117.191.161
|
15.187.974
|
117.191.161
|
0
|
Buna göre, söz konusu makinenin
düzeltmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
|
Düzeltmeye Konu
İktisadi Kıymet
|
Düzeltmeye Esas Alınan
Tarih
|
Düzeltmeye Esas Tutar
|
Düzeltme Katsayısı
|
Düzeltilmiş Tutar
|
| Makine |
1999 / Ocak
|
20.000.000
|
5,86533
|
117.306.600
|
| Reel
Finansman M. |
1999 / Aralık
|
563.324
|
3,72928
|
2.100.794
|
| Reel
Finansman M. |
2000 / Aralık
|
0
|
2,81116
|
0
|
| Reel
Finansman M. |
2001 / Aralık
|
0
|
1,49082
|
0
|
| Reel
Finansman M. |
2002 / Aralık
|
0
|
1,13942
|
0
|
|
Makinenin Düzeltilmiş
Değeri
|
119.407.394
|
Birikmiş amortismanların 328
sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan
açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde
gerçekleştirilecektir.
Öncelikle makinenin değerinde
düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır.
Artış Tutarı =
119.407.394.000 – 117.191.161.000 = 2.216.233.000 TL.
Artış Oranı = 2.216.233.000 /
117.191.161.000 = % 1,89113
Daha sonra söz konusu artış
oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman
tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı
bulunacaktır.
Düzeltilmiş Birikmiş
Amortisman Tutarı = 117.191.161.000 x 1,01891 = 119.407.394.000
TL.(8)
2.2. Reel Olmayan
Finansman Maliyetinden Amortisman Ayrılmamış Tutarın
Hesaplanması
Enflasyon düzeltmesi yapacak
olan mükelleflerin beyanname üzerinde yapacakları işlemler (11)
sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinde açıklanmıştır.
Sirkülerin “3.3. Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler ve İstisnalar”
başlıklı bölümünde, “Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci
maddesinin (c) bendine 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle
eklenen (3) numaralı alt bent ile (31/12/2003 tarihli bilançoya
ait düzeltme ile sınırlı olmak üzere) amortisman süresi bitmemiş
olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen
reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış
tutarın, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler
halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate
alınacağı belirtilmiştir. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında,
söz konusu reel olmayan finansman maliyetleri bilançoda
gözükmeyeceği için, bunların da mukayyet değerleri ile beyanname
üzerinde indirim konusu yapılması gerekmektedir.” denilmiştir.
Buna göre amortisman süresi
bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden
düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman
ayrılmamış tutar, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit
taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak
dikkate alınacaktır.
Örnek 5
Bu sirkülerin (2.1) başlıklı
bölümünde yer alan 1 numaralı örnekteki verileri kullanarak reel
olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın
nasıl hesaplanacağını gösterelim.
Örnekte yer alan binanın
amortisman ayırma süresi 50 yıldır. Buna göre ROFM’nin ilgili
yılda amorti olunmayan kısmı aşağıdaki tablodaki gibi
hesaplanacaktır.
|
Yıllar |
ROFM
|
31.12.2003 İtibariyle
İtfa Olunan Kısım(9)
|
31.12.2003 İtibariyle
İtfa Olunmayan Kısım(10)
|
|
1999
|
3.436.676
|
343.668
|
3.093.008
|
|
2000
|
1.306.391
|
106.644
|
1.199.746
|
|
2001
|
1.771.287
|
110.705
|
1.660.582
|
|
2002
|
0
|
0
|
0
|
|
2003
|
0
|
0
|
0
|
|
Toplam
|
5.953.336
|
Hesaplama sonucu bulunan
5.953.336.000 TL. tutarında itfa olunmayan kısım, (11) sıra
numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinde yer alan açıklamalar
gereği 2004 takvim yılına ilişkin hesap dönemi ve sonraki
dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde gider olarak
dikkate alınacaktır. Ancak, amortismana tabi bu iktisadi
kıymetin 01/01/2004 tarihinden sonra satılması halinde, satış
tarihi itibariyle itfa olunmayan kısmın kıymetin satıldığı hesap
döneminde doğrudan gider olarak dikkate alınması mümkün
bulunmaktadır.
3. Basit Ortalama Yöntemi
31/12/2003 tarihli bilançoda
yer alan stokların, düzeltmede esas olan tarihe bağlı
kalınmaksızın, dönem ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılmak
suretiyle de enflasyon düzeltmesine tabi tutulabileceği 328 sıra
numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde belirtilmiş,
stokların düzeltilmesinde esas alınması gereken ölçütler de (9)
sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinin (2.4) numaralı
ayrımında gösterilmiştir.
31/12/2004 tarihli bilançoda
yer alan stokların düzeltilmesinde de dönem ortalama düzeltme
katsayısının kullanılması durumunda, Vergi Usul Kanununun
mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (2/d) bendinde (mali
tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, düzeltmeye
esas alınan tarihi içeren aya ait fiyat endeksine bölünmesiyle
elde edilen katsayı şeklinde) tanımlanan düzeltme katsayısı
kullanılmayacaktır. Stokların düzeltilmesinde kullanılacak
düzeltme katsayısı, 2004 yılının Aralık ayına ilişkin fiyat
endeksinin, bu endeks ile bir önceki geçici vergi döneminin
sonundaki (Eylül 2004) fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi
sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen dönem ortalama
düzeltme katsayısıdır. Düzeltmeye esas tutar olarak da
31/12/2004 tarihli bilançoda yer alan stoklara ait değerler esas
alınacaktır. Toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tabi
tutulan kıymetlerin maliyet bedeline intikal ettirilen reel
olmayan finansman maliyetlerinin düşülmesi ise ihtiyaridir.
4. Ayrılmamış
Amortismanlar
Vergi Usul Kanununun geçici
25 inci maddesinin (d) bendinde birikmiş amortismanların, ait
oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde düzeltme
sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak
düzeltileceği belirtilmiştir.
Anılan Kanunun 320 nci
maddesinin son fıkrasında yer alan hükme göre amortismanın
herhangi bir yıl yapılmamasından veya ilk uygulanan nispetten
düşük bir hadle yapılmasından dolayı amortisman süresi
uzatılamamakta, herhangi bir sebeple kanuni süresinde amortisman
ayrılmayan iktisadi kıymetlere ilişkin amortisman tutarları daha
sonradan (amortisman ayırma süresi uzatılarak) gider olarak
kaydedilememekte, başka bir deyişle bir iktisadi kıymete ilişkin
amortisman ayırma işlemi ancak kanuni süresi içinde
yapılabilmektedir.
(9) sıra numaralı Vergi Usul
Kanunu Sirkülerinin (2.16) bölümünde de belirtildiği üzere,
31/12/2003 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesine tabi
tutulması esnasında iktisadi kıymetlere ilişkin birikmiş
amortismanların kanuni süresinde ayrılması gereken tutardan daha
düşük olduğunun tespit edilmesi durumunda, söz konusu iktisadi
kıymetlerle ilgili kanuni süresinde ayrılmayan amortisman tutarı
fiilen ayrılmış kabul edilecektir.
4.1. Amortisman Ayırma
Süresi 31/12/2003 Tarihi İtibariyle Bitmiş Olan Kıymetler
31/12/2003 tarihli bilanço
enflasyon düzeltmesine tabi tutulurken, süresinde ayrılmamış
amortisman tutarları ayrılmış gibi kabul edilecek; birikmiş
amortismanların düzeltilmesi işleminde de düzeltme tarihine
kadar yasal olarak ayrılması gereken fakat herhangi bir nedenle
ayrılmamış bulunan amortismanlar ile ayrılması gereken tutardan
daha düşük tutarda ayrılan amortismanların, ayrılmamış veya
eksik ayrılmış tutarları tespit edilip 31/12/2003 tarihli
bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına eklenecektir.
Örnek 6
(A) İşletmesinin 31/12/2003
tarihli bilançosunda değeri 25.000.000.000 TL. olarak görünen,
amortisman süresi 2003 yılı hesap dönemi sonunda sona ermiş olan
iktisadi kıymete ilişkin birikmiş amortismanın 20.000.000.000
TL. olduğunu varsayalım.
Bu işletme her yıl düzenli
olarak amortisman ayırmış olsaydı, 31/12/2003 tarihli düzeltme
öncesi bilançoda bu kıymetin aktif değeri ile birikmiş
amortismanının birbirine eşit olması gerekecekti. Söz konusu
iktisadi kıymete ait birikmiş amortisman tutarının düzeltilmesi
sırasında, bahse konu iktisadi kıymete ilişkin ayrılmayan
amortisman tutarları ayrılmış, yani birikmiş amortisman tutarı
25.000.000.000 TL. olarak kabul edilecek ve (amortisman ayırma
süresini tamamlamış ancak işletme kayıtlarında iz bedeliyle
takip edilmeye devem edilen) söz konusu iktisadi kıymet için
istenildiği takdirde, 5024 sayılı Kanun ile getirilen enflasyon
düzeltmesi hükümlerine göre enflasyon düzeltmesi
yapılmayacaktır.
4.2. Amortisman Ayırma
Süresi 31/12/2003 Tarihi İtibariyle Bitmemiş Kıymetler
Amortisman ayırma süresi
31/12/2003 tarihi itibariyle bitmemiş kıymetler için ayrılmayan
amortismanların ayrılması işlemi de bir önceki bölümde
belirtildiği şekilde gerçekleştirilecek ve söz konusu iktisadi
kıymete ait birikmiş amortismanların enflasyon düzeltmesine tabi
tutulması, 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin
“VIII. Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi” başlıklı bölümüne
göre yapılacaktır.
Enflasyon düzeltmesi ile
ilgili olarak Tekdüzen Muhasebe Sisteminin uygulanmasına ilişkin
açıklamalar, 05/05/2004 tarih ve 25453 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan 12 sıra numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel
Tebliğinde yapılmış bulunmaktadır. Tebliğde yer alan
açıklamalara göre fiilen ayrılmış kabul edilen amortisman
tutarlarının muhasebeleştirilmesinde yapılması gereken kayıt
aşağıdaki gibi olacaktır.
5. 01/01/2004 Tarihinden
İtibaren İktisap Edilen Kıymetlerde Amortisman Uygulaması
Bilanço esasına göre defter
tutan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinden, 5228 sayılı
Kanunla değişik 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesine göre
2004 yılı geçici vergi dönemlerinde ihtiyarilikten faydalanarak
enflasyon düzeltmesi yapmayanlar, 01/01/2004 tarihinden itibaren
aktife giren iktisadi kıymetleri için 5024 sayılı Kanun
öncesindeki hükümlere göre amortisman ayıracaklardır.
Söz konusu mükellefler,
31/12/2004 tarihli bilançolarını düzeltme işlemine tabi tutmadan
önce bu iktisadi kıymetlere ilişkin amortisman kayıtlarını 333
ve 339 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri ekinde
yer alan faydalı ömre göre belirlenmiş amortisman oranlarına
göre düzelteceklerdir.
6. Amortisman Süresini
Tamamlamış Binaların Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulup
Tutulmayacağı
(9) sıra numaralı Vergi Usul
Kanunu Sirkülerinin “2.2. Kayıtlarda İz Bedeliyle Takip Edilen
Amortismana Tabi İktisadi Kıymetlerin Enflasyon Düzeltmesine
Tabi Olup Olmadığı” başlıklı bölümünde, faydalı ömürlerini
(amortisman süresini) tamamlamış, ancak işletme kayıtlarında iz
bedeliyle takip edilmeye devam edilen amortismana tabi iktisadi
kıymetlerin (vergi matrahı üzerinde herhangi bir etkisi olmaması
nedeniyle) enflasyon düzeltmesine tabi tutulup tutulmamasında
mükelleflerin serbest bırakılmasının Bakanlığımızca uygun
bulunduğu açıklanmıştı.
Amortisman sürelerini
tamamlamakla birlikte maliyet bedelleri üzerinden itfa edilmiş
olmaları nedeniyle net defter değerleri ile bilançoda görünen
(iz bedeliyle izlenmeyen) binaların, Vergi Usul Kanununun geçici
25 ve mükerrer 298 inci maddelerine göre enflasyon düzeltmesine
tabi tutulması gerekmektedir.
7. Düzeltme İşlemine Tabi
Tutulmuş Binalarda Amortisman Uygulaması
Düzeltme işlemine tabi
tutulmuş binalarda amortisman uygulamasına ilişkin olarak
aşağıdaki örneklerin verilmesi faydalı görülmüştür.
Örnek 7
Hesap dönemi takvim yılı olan
ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan (A) Limited
Şirketinin; Haziran 1995’de 1 milyon TL. na satın aldığı, her
yıl amortismana tabi tuttuğu ve yeniden değerleme yaptığı binası
için ayırmış olduğu amortismanları ve 31/12/2003 tarihli
bilançosunda görünen bina değerini bulalım (Amortisman oranının
% 2 olduğu ve normal amortisman usulünün kullanıldığı
varsayılmıştır).
Söz konusu bina ile ilgili
olarak 1995 – 2003 yılları için aşağıdaki gibi bir tablo
düzenlemek mümkündür.
 |
Yıllar
|
Yeniden Değerleme Oranı
|
Yeniden Değerlenmiş
Bina Maliyeti (TL)
|
Cari Yıl Amortisman
Gideri
(TL)
|
Birikmiş Amortismanlar
(TL)
|
|
1
|
1995
|
99,5%
|
1.000.000
|
20.000
|
20.000
|
|
2
|
1996
|
72,8%
|
1.728.000
|
20.000
|
54.560
|
|
3
|
1997
|
80,4%
|
3.117.312
|
20.000
|
118.426
|
|
4
|
1998
|
77,8%
|
5.542.581
|
20.000
|
230.562
|
|
5
|
1999
|
52,1%
|
8.430.265
|
20.000
|
370.685
|
|
6
|
2000
|
56,0%
|
13.151.214
|
20.000
|
598.268
|
|
7
|
2001
|
53,2%
|
20.147.660
|
20.000
|
936.546
|
|
8
|
2002
|
59,0%
|
32.034.779
|
20.000
|
1.509.109
|
|
9
|
2003
|
28,5%
|
41.164.691
|
20.000
|
1.959.205
|
